Inspiratie voor jouw 21-daagse rondreis door Maleisië

Dag 1 Eerste kennismaking met Kuala Lumpur: torens, tempels en streetfood

Ochtend: Welkom in Maleisië! Na de landing op Kuala Lumpur International Airport stap je het makkelijkst in de KLIA Ekspres, die je in ongeveer 30 minuten naar KL Sentral brengt. Vanaf daar pak je een Grab (de lokale variant van Uber) naar je hotel. Is je kamer nog niet klaar? Laat je bagage achter en ga even op verkenning. Een rustige start vind je op het historische Merdeka Square, waar Maleisië in 1957 zijn onafhankelijkheid vierde en waar het koloniale Sultan Abdul Samad Building je meteen een idee geeft van de geschiedenis van Kuala Lumpur. Vlakbij ligt de sfeervolle Masjid Jamek, een van de oudste moskeeën van de stad, gebouwd op het punt waar twee rivieren samenkomen. Ben je gesloopt van de vlucht? Dan is een ontbijtje met roti canai en een sterke teh tarik in een simpele mamak-tent de perfecte manier om rustig op te laden.
Middag: Zodra je bent ingecheckt en een douche hebt gepakt, wordt het tijd voor het iconische gezicht van de stad. De Petronas Twin Towers zijn van dichtbij nog indrukwekkender dan op foto's. Wil je naar boven, boek dan vooraf je tickets voor de Petronas Twin Towers, want de tijdsloten zijn vaak snel vol. Je loopt dan over de skybridge en eindigt op het observatiedek op 370 meter hoogte. Liever wat groen na een lange reis? Het KLCC Park aan de voet van de torens is ideaal om de jetlag eruit te lopen, en wie wat meer avontuur zoekt, kan in het KL Forest Eco Park over een canopy walk midden in het regenwoud wandelen, gewoon in het centrum van de stad. Voor een alternatief uitzicht kun je ook de KL Tower Sky Deck bezoeken. Houd rekening met een flinke tropische bui in de middag; het airconditioned winkelcentrum Suria KLCC is dan een prima schuilplek.
Avond: Kuala Lumpur komt pas echt tot leven als de zon ondergaat. Je eerste culinaire kennismaking vind je op Jalan Alor, een straat vol eetkraampjes waar je satay, char kway teow en gegrilde stingray kunt proberen voor een paar ringgit. Wil je meteen goed weten wat je eet en waar de locals écht komen? Dan is een streetfood tour door Kuala Lumpur een slimme keuze voor je eerste avond. Daarna kun je doorpakken in het uitgaansgebied rond Changkat Bukit Bintang, met bars, livemuziek en een relaxte backpackersvibe. Voor een spectaculair uitzicht op de verlichte skyline ga je naar een rooftopbar zoals de Heli Lounge Bar, waar je letterlijk op een helikopterplatform je drankje drinkt. Let wel op: alcohol is in Maleisië relatief duur. Heb je morgen een vroege start, ga dan op tijd naar bed, want er komen nog twintig mooie dagen aan.

Foto: Yosuke Ota op Unsplash

Je eerste dag in Maleisië draait helemaal om landen, acclimatiseren en een eerste indruk opdoen van Kuala Lumpur. Deze bruisende hoofdstad is een smeltkroes van Maleisische, Chinese en Indiase invloeden, en dat zie, ruik en proef je overal. Na aankomst verken je het historische hart rond Merdeka Square en de Masjid Jamek, waar de stad ooit ontstond als klein tinmijnstadje. Daarna maak je kennis met het moderne gezicht van Maleisië bij de Petronas Twin Towers, die je met tickets voor de Petronas Twin Towers ook van binnen kunt beleven. Voor wie liever de natuur opzoekt, biedt het KL Forest Eco Park een verrassend stukje regenwoud tussen de wolkenkrabbers. De avond staat in het teken van eten en sfeer proeven: op Jalan Alor of tijdens een streetfood tour door Kuala Lumpur ontdek je waarom Maleisiërs zo trots zijn op hun keuken. Wie nog energie heeft, sluit af in de bars van Changkat Bukit Bintang of op een rooftop met uitzicht over de skyline. Een ideale start van een avontuurlijke reis van 21 dagen door Maleisië.

Dag 2 Grotten, tempels en culturen: het veelzijdige Kuala Lumpur

Ochtend: Zet de wekker vroeg, want vandaag wacht een van de bekendste plekken van Maleisië. De Batu Caves liggen zo'n 13 kilometer ten noorden van Kuala Lumpur en zijn met de KTM Komuter-trein vanaf KL Sentral in ongeveer 30 minuten te bereiken. Wie vroeg vertrekt, ontloopt de hitte en de grootste drukte. Aan de voet van de kalksteenrots staat een 42 meter hoog gouden beeld van de hindoeïstische god Murugan, en daarachter beklim je de 272 felgekleurde treden naar de grote tempelgrot. Let op je spullen, want de makaken die hier rondhangen zijn brutaal en hebben het vooral op eten en plastic tasjes gemunt. Bedek je knieën, of huur ter plekke een sarong. Wil je het makkelijk houden en meer achtergrond horen, dan kun je een tour naar de Batu Caves boeken, vaak gecombineerd met andere plekken rondom de stad. Zoek je echt avontuur? Op de kalksteenwanden rond de grotten kun je onder begeleiding rotsklimmen, een unieke ervaring met uitzicht op de tempels. Liever iets rustigers? Dan is de sierlijke Chinese Thean Hou Temple op een heuvel in de stad een mooi alternatief.
Middag: Terug in de stad duik je in het multiculturele hart van Kuala Lumpur. Begin met een lunch in Brickfields, het Little India van de stad, waar je een banana leaf rice eet: rijst met curry's geserveerd op een bananenblad, en traditioneel met je handen gegeten. Daarna loop je naar Chinatown, waar de straten rond Petaling Street een mix vormen van eetstalletjes, oude winkelhuizen en tempels. De kleurrijke hindoeïstische Sri Mahamariamman Temple en de Chinese Guan Di Temple staan hier vrijwel naast elkaar, een mooi voorbeeld van hoe de culturen in Maleisië samenleven. Vlakbij vind je Kwai Chai Hong, een opgeknapt steegje met muurschilderingen van het leven in het Chinatown van vroeger, en de Central Market, een art-decohal vol lokale kunst, batik en souvenirs. Houd je meer van musea en rust? Het Islamic Arts Museum Malaysia is een van de mooiste musea van Zuidoost-Azië, en combineer dat met de moderne Masjid Negara en een wandeling door de Perdana Botanical Gardens. Ben je liever actief bezig, dan laat een fietstour door Kuala Lumpur je verborgen hoekjes zien die je anders makkelijk mist.
Avond: Voor het diner trek je naar Kampung Baru, een Maleisisch dorp met houten huizen dat zich verzet tegen de oprukkende wolkenkrabbers. Het contrast is bijzonder: je eet hier nasi lemak, ayam percik of mee goreng met de verlichte Petronas Twin Towers op de achtergrond. Wil je liever nog even terug naar Chinatown, dan verandert Petaling Street na zonsondergang in een drukke avondmarkt waar je kunt afdingen op alles van zonnebrillen tot sneakers. Een goed alternatief om veel te zien in korte tijd is een avondtour door Kuala Lumpur, waarbij je de stad bij nacht ontdekt. Heb je zin om uit te gaan, dan is TREC dé uitgaansplek van de stad, met bars, livemuziek en grote clubs zoals Zouk. Liever iets chiquers? Rooftopbar Marini's on 57 biedt een van de beste uitzichten op de Twin Towers. Denk wel aan morgen: wie vroeg verder wil reizen, doet het beter rustig aan.

Foto: Bo Zhang op Unsplash

Op dag twee leer je Kuala Lumpur van een heel andere kant kennen. De dag begint bij de indrukwekkende Batu Caves, een heilige hindoeïstische plek in een enorme kalksteenrots, bereikbaar met de trein of tijdens een tour naar de Batu Caves. Na het beklimmen van de 272 kleurrijke treden keer je terug naar de stad om te ontdekken hoe Maleisische, Chinese en Indiase culturen hier door elkaar heen lopen. Je eet met je handen in Brickfields, struint door de straatjes rond Petaling Street en bezoekt tempels die letterlijk naast elkaar staan. Wie het liever rustiger aanpakt, vindt in het Islamic Arts Museum Malaysia en de Perdana Botanical Gardens een fijne plek om op adem te komen. De avond breng je door in Kampung Baru, waar traditionele houten huizen en moderne torens samenkomen, of op een van de levendige avondmarkten. Nachtbrakers kunnen tot laat terecht in de clubs van TREC. Na deze dag ken je de stad een stuk beter en ben je klaar om de rest van Maleisië te verkennen.

Dag 3 Theeplantages en nevelwouden in de koele Cameron Highlands

Ochtend: Vandaag ruil je de drukte van Kuala Lumpur in voor de koele heuvels van de Cameron Highlands. Vanaf busstation Terminal Bersepadu Selatan of Pudu Sentral vertrekken de hele ochtend bussen richting Tanah Rata, het belangrijkste stadje van het gebied. De rit duurt ongeveer vier uur, waarvan het laatste stuk over een kronkelende bergweg gaat, dus heb je snel last van wagenziekte, neem dan iets in voor vertrek. Koop je kaartje bij voorkeur een dag van tevoren, zeker in het weekend. Wil je meer vrijheid, dan kun je ook een privéchauffeur via Grab regelen. Dat kost meer, maar dan kun je onderweg stoppen bij de Lata Iskandar Waterfall, een waterval vlak naast de weg waar je even je benen kunt strekken en een frisse duik kunt overwegen. Ontbijt voor vertrek nog snel met een kopje kopi en wat kaya toast, want langs de route zijn weinig goede eetplekken.
Middag: Na het inchecken merk je direct het verschil: met temperaturen rond de 20 graden is het hier een stuk koeler dan in de hoofdstad, dus houd een trui of vest bij de hand. De groene theeplantages zijn het visitekaartje van dit gebied. Bij de BOH Sungei Palas Tea Estate wandel je tussen de glooiende theestruiken en drink je een kop thee op het terras met uitzicht over de heuvels. Wil je in een keer de hoogtepunten zien, dan is een tour door de Cameron Highlands een slimme keuze. Vaak rijd je dan met een oude Land Rover naar het Mossy Forest, een sprookjesachtig nevelwoud vol mossen, varens en bekerplanten, en stop je onderweg bij theeplantages en boerderijen. Ben je liever zelf op pad, dan kun je een van de junglewandelingen rond Tanah Rata lopen. Check wel vooraf bij je hotel welke trails open zijn, want sommige routes zijn tijdelijk gesloten of alleen met een gids toegankelijk. Voor iets luchtigers kun je aardbeien plukken bij de Big Red Strawberry Farm of een kijkje nemen in de Cameron Highlands Butterfly Farm.
Avond: Na zonsondergang koelt het flink af, en dat maakt een steamboat-diner hier extra populair. Op de hoofdstraat van Tanah Rata vind je verschillende restaurants waar je zelf groenten, vis en vlees gaart in een pan met dampende bouillon aan je tafel. Heb je meer zin in iets pittigs, dan serveren de Indiase restaurants in dezelfde straat uitstekende curry's en verse naan. Reis je op vrijdag of zaterdag, ga dan zeker naar de Brinchang Night Market in Brinchang, een paar kilometer verderop. Hier proef je gegrilde maïs, aardbeiensnacks en lokale lekkernijen en struin je langs kraampjes met verse groenten uit de regio. Het nachtleven is hier rustig: er zijn een paar relaxte bars en cafés waar backpackers een biertje drinken en reisverhalen uitwisselen, maar grote clubs vind je niet. Overweeg om vroeg naar bed te gaan, zodat je morgenochtend fit bent voor een zonsopkomsttour in de Cameron Highlands, waarbij je boven de wolken ziet hoe de zon opkomt boven de heuvels.

Foto: kaliebmann _ op Unsplash

Op dag drie verlaat je de hitte en hectiek van Kuala Lumpur en reis je naar de Cameron Highlands, een koel hooggelegen gebied dat in de koloniale tijd door de Britten werd ontwikkeld als plek om aan de tropische hitte te ontsnappen. Na een busrit van zo'n vier uur kom je aan in Tanah Rata, de ideale uitvalsbasis om de omgeving te verkennen. Het landschap is hier totaal anders dan in de stad: eindeloze heuvels bedekt met theestruiken, groentekassen en mistige bossen. Je bezoekt de bekende BOH Sungei Palas Tea Estate en ontdekt het mystieke Mossy Forest, op eigen houtje of tijdens een tour door de Cameron Highlands. Wie actief wil zijn, trekt de jungle in voor een wandeling, terwijl anderen het rustig aan doen tussen de aardbeienvelden en vlindertuinen. De avond sluit je af met een warme steamboat of een bezoek aan de avondmarkt van Brinchang. Een perfecte dag om op adem te komen na de drukte van de hoofdstad.

Dag 4 Zonsopkomst, Rafflesia en junglewandelingen in de Cameron Highlands

Ochtend: Wie gisteravond op tijd onder de wol is gekropen, wordt vandaag beloond. Bij een zonsopkomsttour in de Cameron Highlands word je rond half zes opgehaald bij je hotel en rijd je in het donker naar een uitkijkpunt in de heuvels, vaak bij de theeplantages rond Sungai Palas of op de top van Gunung Brinchang, met ruim 2000 meter een van de hoogste punten van het gebied die over een weg bereikbaar zijn. Met een beetje geluk zie je de zon opkomen boven een zee van wolken en mist die tussen de heuvels hangt. Neem een dikke trui of jas mee, want het kan hier 's ochtends vroeg flink koud zijn. Ben je geen ochtendmens, dan kun je de dag ook rustig beginnen met een stevige wandeling vanuit Tanah Rata. Een populaire route loopt naar de top van Gunung Jasar, een pittige klim van een paar uur door dichte jungle met mooie uitzichten onderweg. Check wel vooraf bij je hotel of bij het toeristenbureau welke trails open zijn, en vertel altijd iemand welke route je loopt.
Middag: Na een late lunch in Tanah Rata kun je kennismaken met de oorspronkelijke bewoners van dit gebied. Bij een Rafflesia- en Orang Asli-tour bezoek je een dorp van de Semai, een van de inheemse volken van het Maleisische schiereiland, waar je leert hoe zij leven en waar je zelf mag proberen met een blaaspijp te schieten. Daarna trek je met een gids de jungle in op zoek naar de Rafflesia, de grootste bloem ter wereld. De bloei is onvoorspelbaar en duurt maar een paar dagen, dus vraag bij het boeken of er op dat moment bloemen te zien zijn. Liever een rustige middag? De Cameron Bharat Tea Plantation langs de weg richting Ringlet heeft een café met een fantastisch uitzicht over de theevelden, en in Brinchang kun je de kleurrijke Sam Poh Temple bezoeken of een kijkje nemen in het Time Tunnel Museum, dat de geschiedenis van de Cameron Highlands laat zien met oude foto's en voorwerpen. Fan van de Britse sfeer uit de koloniale tijd? Dan is high tea met scones en jam in het vakwerkhuis The Smokehouse een leuke afsluiter van de middag.
Avond: Voor je laatste avond in de hooglanden kun je kiezen voor iets bijzonders: een nachtelijke junglewandeling in de Cameron Highlands. Met een zaklamp en een ervaren gids zoek je naar wandelende takken, kikkers, slangen en andere nachtdieren die je overdag nooit ziet. Trek dichte schoenen aan en vergeet je anti-muggenspray niet. Wil je het liever gezellig houden, dan eet je in een van de restaurants aan de hoofdstraat van Tanah Rata, waar je naast steamboat ook goede Indiase, Chinese en Maleisische gerechten vindt. Ook leuk is de Kea Farm Market bij Brinchang, een levendige markt met kraampjes vol lokale groenten, honing, aardbeien en souvenirs. Het nachtleven blijft net als gisteren rustig, maar in de bars en cafés van Tanah Rata is het prima een biertje drinken met andere reizigers. Gebruik de avond ook om je vervoer voor morgen te regelen: vanuit Tanah Rata vertrekken dagelijks bussen en minivans naar onder andere Ipoh en George Town.

Foto: Colin + Meg op Unsplash

Je tweede dag in de Cameron Highlands staat in het teken van vroege uitzichten, jungle en cultuur. Wie de wekker durft te zetten, begint met een zonsopkomsttour in de Cameron Highlands en ziet de zon opkomen boven de wolken, bijvoorbeeld vanaf Gunung Brinchang. Actieve reizigers kiezen voor een klim naar de top van Gunung Jasar, vlak bij Tanah Rata. In de middag leer je meer over de Semai, de inheemse bewoners van het gebied, en ga je op zoek naar de enorme Rafflesia tijdens een Rafflesia- en Orang Asli-tour. Wie het rustiger aan wil doen, geniet van het uitzicht bij de Cameron Bharat Tea Plantation of van een Britse high tea bij The Smokehouse. De avond kun je spannend afsluiten met een junglewandeling in het donker, of ontspannen met een goed diner en een bezoek aan de Kea Farm Market bij Brinchang. Zo heb je na twee dagen alle kanten van de hooglanden gezien en ben je klaar voor de volgende stop.

Dag 5 Grotten, white coffee en streetfood in het onderschatte Ipoh

Ochtend: Na twee dagen in de koele hooglanden zak je vandaag weer af naar de warmere laaglanden. Pak nog een laatste ontbijt in Tanah Rata, bijvoorbeeld een roti canai of een bord nasi lemak met een kop verse Cameron-thee, en neem de bus richting Ipoh. De rit duurt ongeveer twee uur en de bussen stoppen meestal bij Terminal Amanjaya, een flink eind buiten het centrum. Van daaruit pak je het makkelijkst een Grab naar je hotel. Ben je met een paar mensen, dan is een privéchauffeur een goede optie. Je zit dan sneller in de stad en kunt een omweg maken naar Gua Tempurung bij Gopeng, een van de grootste kalksteengrotten van het Maleisische schiereiland. Je kunt kiezen tussen een droge wandeling over de looppaden of een avontuurlijke route waarbij je door ondergrondse rivieren waadt en kruipt. Zin in nog meer adrenaline? De rivier bij Gopeng staat bekend om white water rafting, een stevige ochtendactiviteit die je bij lokale aanbieders kunt regelen. Trek in dat geval kleren aan die nat en vies mogen worden.
Middag: Ipoh is een stad die veel reizigers overslaan, en dat is zonde. Het oude centrum zit vol koloniale gebouwen en Chinese winkelhuizen uit de tijd dat de stad rijk werd van de tinmijnen. Begin met een kop Ipoh white coffee, de koffie waar de stad beroemd om is, bij een van de oude koffiehuizen in Ipoh Old Town. Daarna loop je naar Concubine Lane, een smal steegje met souvenirwinkels en eetkraampjes, en ga je op zoek naar de muurschilderingen van kunstenaar Ernest Zacharevic, die ook de bekende street art in George Town maakte. Een stadswandeling door Ipoh Old Town vertelt je meer over de verhalen achter de gebouwen. Ben je meer van natuur en spiritualiteit, dan zijn de grottempels rond de stad een must. Kek Lok Tong is een enorme grot met boeddhabeelden die uitkomt in een rustige tuin met een meer tegen de kalksteenrotsen, terwijl de Sam Poh Tong en de Perak Cave Temple vol kleurrijke muurschilderingen en beelden staan. Wie liever iets mysterieus ziet, rijdt naar het onvoltooide Kellie's Castle bij Batu Gajah, het spookachtige landhuis van een Schotse plantage-eigenaar.
Avond: In Ipoh draait de avond om eten. Het bekendste gerecht van de stad is tauge ayam: gepocheerde kip met knapperige taugé, die hier zo goed smaakt door het kalkrijke water uit de bergen. Je vindt het bij de drukke restaurants rond Jalan Yau Tet Shin, waar locals al decennia in de rij staan. Probeer ook ayam garam, kip die in zout wordt gegaard. Wil je de avond actief en ontspannen tegelijk invullen, dan zijn tickets voor Lost World of Tambun een goede keuze. Dit themapark tegen de kalksteenheuvels heeft natuurlijke warmwaterbronnen die ook 's avonds open zijn, en dobberen in warm water onder de sterren is na een reisdag precies wat je nodig hebt. Liever wat sfeer proeven in de stad? De nachtmarkt Gerbang Malam in het centrum is een fijne plek om te struinen en te snacken. Het nachtleven in Ipoh is rustig, maar rond het gerestaureerde Kong Heng Square vind je een paar relaxte bars en cafés in oude panden. Regel vanavond ook je vervoer naar Penang: vanaf het koloniale Ipoh Railway Station rijdt de snelle ETS-trein in zo'n anderhalf uur naar Butterworth.

Foto: Syazani Nizam op Unsplash

Op dag vijf verruil je de Cameron Highlands voor Ipoh, de hoofdstad van de staat Perak en een van de meest onderschatte steden van Maleisië. Ipoh werd groot dankzij de tinmijnen en dat zie je nog altijd terug in de statige koloniale gebouwen en oude Chinese winkelhuizen in Ipoh Old Town. Onderweg kun je avontuur zoeken in de enorme Gua Tempurung of op de wilde rivier bij Gopeng. Eenmaal in de stad drink je de beroemde white coffee, ontdek je street art en het sfeervolle steegje Concubine Lane, bijvoorbeeld tijdens een stadswandeling door Ipoh Old Town. De indrukwekkende grottempels zoals Kek Lok Tong laten zien hoe spiritualiteit en natuur hier samenkomen. De avond staat in het teken van de lokale keuken, met tauge ayam als absolute must, en wie wil ontspannen in warme bronnen boekt tickets voor Lost World of Tambun. Een veelzijdige dag die laat zien dat Ipoh veel meer is dan een tussenstop op weg naar Penang.

Dag 6 Aankomst in George Town: street art, clanhuizen en hawkerfood

Ochtend: Voor je Ipoh verlaat, verdient de stad nog één culinair hoogtepunt: een dim sum-ontbijt. Bij de populaire Foh San in het oude centrum rijden karretjes vol gestoomde dumplings, char siu bao en kleine gerechtjes langs de tafels, en wie na half negen komt, staat vaak in de rij. Liever iets snellers? Pak dan nog een laatste kop white coffee met kaya toast in een van de koffiehuizen in Ipoh Old Town. Daarna loop of rijd je naar het statige Ipoh Railway Station, waar de snelle ETS-trein je in ongeveer anderhalf uur naar Butterworth brengt. Boek je kaartje vooraf via de website of app van KTM, want de treinen zitten regelmatig vol. Vanaf het station in Butterworth loop je via een overdekte loopbrug naar de veerboot, die je in een kwartiertje over de zeestraat naar George Town op het eiland Penang brengt. De overtocht kost maar een paar ringgit en het uitzicht op de skyline van het eiland is een mooie binnenkomer. Vanaf de aanlegsteiger is het nog een korte Grab-rit of wandeling naar je hotel in het historische centrum.
Middag: George Town staat sinds 2008 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, en dat snap je zodra je door de straten loopt. Het centrum is compact en prima te voet te verkennen, maar het is wel heet, dus neem water mee en zoek af en toe de schaduw van de overdekte voetpaden op, de zogenaamde five foot ways. Een logisch beginpunt is Armenian Street, waar je de bekendste muurschildering van de stad vindt: Children on a Bicycle van Ernest Zacharevic. Verspreid door de wijk vind je tientallen andere werken en de karikaturen van ijzerdraad die verhalen vertellen over de geschiedenis van de straten. Wie meer wil weten over de Chinese gemeenschap, bezoekt het rijk versierde clanhuis Khoo Kongsi of het indigoblauwe Cheong Fatt Tze Mansion, dat je alleen tijdens een rondleiding van binnen kunt zien. Het Pinang Peranakan Mansion laat de weelderige leefstijl zien van de Peranakan, de nazaten van Chinese handelaren die met Maleise vrouwen trouwden. Aan het water liggen de Clan Jetties, houten paalwoningen waar Chinese families al meer dan een eeuw boven de zee wonen; de Chew Jetty is de bekendste. Op de Street of Harmony staan een moskee, een Chinese tempel, een hindoetempel en een kerk op loopafstand van elkaar. Geen zin om zelf te navigeren? Dan zie je de highlights op een relaxte manier tijdens een riksjatour door George Town.
Avond: Penang wordt vaak de culinaire hoofdstad van Maleisië genoemd, en vanavond ontdek je waarom. In de straten rond Lebuh Chulia en Lebuh Kimberley verschijnen na zonsondergang kraampjes waar je char kway teow, prawn mee, assam laksa en zoete cendol kunt eten voor weinig geld. Voor een grotere keuze ga je naar het drukke hawkercentrum Red Garden Food Paradise of rijd je naar Gurney Drive Hawker Centre aan de boulevard. Wil je zeker weten dat je de beste kraampjes vindt en meer leren over de keukens die hier samenkomen, boek dan een streetfood tour door George Town. Wie daarna nog energie heeft, vindt in George Town een gezellig nachtleven. Op Love Lane en Chulia Street zitten kleine bars waar reizigers uit alle hoeken samenkomen, terwijl je rond Upper Penang Road meer clubs en cocktailbars vindt. Houd er rekening mee dat het historische centrum in de avond vrij donker is in de zijstraten, dus pak voor de terugweg naar je hotel gerust een Grab als je wat verder weg slaapt.

Foto: Wind Tan op Unsplash

Op dag zes reis je van Ipoh naar het eiland Penang, een van de hoogtepunten van elke reis door Maleisië. Na een laatste dim sum-ontbijt neem je de ETS-trein naar Butterworth en vaar je met de veerboot naar George Town. Deze havenstad was eeuwenlang een belangrijk handelspunt tussen Oost en West, en dat zie je overal terug in de mix van Chinese clanhuizen, Indiase tempels, moskeeën en koloniale gebouwen. Je wandelt door het UNESCO-centrum, zoekt de bekende street art op Armenian Street, bewondert het blauwe Cheong Fatt Tze Mansion en loopt over de houten steigers van de Clan Jetties. Wie het makkelijk wil houden, verkent de stad tijdens een riksjatour door George Town. De avond staat volledig in het teken van eten: Penang is wereldberoemd om zijn hawkerfood, en tijdens een streetfood tour door George Town of bij Red Garden Food Paradise proef je de klassiekers. Sluit af met een drankje op Love Lane en je eerste dag op Penang is compleet.

Dag 7 Penang Hill, junglepaden en zonsondergang in Batu Ferringhi

Ochtend: Vandaag verken je de rest van het eiland, en dat begin je het best vroeg. De kabeltrein naar de top van Penang Hill vertrekt vanaf het station in Air Itam al om half zeven, en wie voor negen uur gaat, ontloopt de lange rijen en de ergste hitte. In een paar minuten klim je naar ruim 800 meter hoogte, waar het merkbaar koeler is en je een weids uitzicht hebt over George Town, de zeestraat en het vasteland. Een absolute aanrader boven op de heuvel is The Habitat, een natuurpark in eeuwenoud regenwoud met wandelpaden, hangbruggen en de Curtis Crest Treetop Walk, een uitkijkplatform boven de boomtoppen. Met tickets voor The Habitat Penang Hill heb je toegang tot alle trails en kun je meelopen met een gids die je wijst op apen, vogels en bijzondere planten. Ben je echt sportief, dan laat je de kabeltrein links liggen en loop je naar boven via de heritage trail vanaf de Penang Botanic Gardens: een steile maar mooie klim van twee tot drie uur door de jungle. Daarna neem je de trein naar beneden en loop je door naar de Kek Lok Si Temple, het grootste boeddhistische tempelcomplex van Maleisië, met een zeven verdiepingen hoge pagode en een enorm bronzen beeld van de godin Kuan Yin. Wil je dit allemaal in één keer zien zonder zelf te regelen, dan is een tour naar Penang Hill en Kek Lok Si een handige optie. Sluit af met een kom van de beroemde assam laksa bij de markt van Air Itam, een zure en pittige vissoep die hier al tientallen jaren op dezelfde plek wordt gemaakt.
Middag: Na de lunch rijd je naar de noordwestpunt van het eiland voor een flinke dosis natuur. Het Penang National Park bij Teluk Bahang is een van de kleinste nationale parken ter wereld, maar zit vol jungle, verlaten baaitjes en ruige kustpaden. Bij de ingang meld je je gratis aan, waarna je kunt wandelen naar Monkey Beach, een tocht van ongeveer anderhalf uur langs de kust, of naar de afgelegen Pantai Kerachut, waar een opvangcentrum voor zeeschildpadden zit. Neem genoeg water mee en houd je eten goed opgeborgen, want de makaken zijn ook hier niet verlegen. Geen zin om terug te lopen? Bij de ingang en op de stranden liggen bootjes die je voor een paar tientjes terug varen. Liever iets met meer adrenaline? Bij ESCAPE Penang klim je door een touwenparcours tussen de bomen en glijd je van een van de langste waterglijbanen ter wereld; met tickets voor ESCAPE Penang sta je niet in de rij bij de kassa. Een rustiger alternatief is Entopia, een overdekte vlindertuin met duizenden tropische vlinders en insecten, of de Tropical Spice Garden, waar je tussen kruiden en specerijen wandelt. Wil je juist leren koken wat je de afgelopen dagen hebt gegeten, dan is een kookcursus in Penang een leuke manier om de middag door te brengen, vaak inclusief een bezoek aan een lokale markt.
Avond: Blijf na je middag in het noorden gewoon in de buurt, want Batu Ferringhi is de beste plek op het eiland om de zon te zien ondergaan. Het lange strand is niet het mooiste van Maleisië, maar met een drankje in je hand en je voeten in het zand is het een prima plek om bij te komen. Wie nog energie over heeft, kan parasailen of op een jetski de zee op, aanbieders vind je overal langs het strand. Na zonsondergang gaat de Batu Ferringhi Night Market open, een lange markt langs de hoofdweg met kraampjes vol kleding, souvenirs en snacks. Voor het diner kies je uit de visrestaurants aan het strand, waar je zelf je vis of garnalen uitzoekt, of je eet goedkoop bij het hawkercentrum langs de weg. Het nachtleven hier is relaxed: een handvol strandbars met livemuziek en tafeltjes in het zand. Zoek je meer levendigheid, pak dan een Grab terug naar George Town en ga naar de bars rond Love Lane of de cocktailbars aan Upper Penang Road. Is het zondag, kijk dan ook even bij Hin Bus Depot, een oude busremise die is omgebouwd tot kunstcentrum met een gezellige markt. Denk vanavond alvast na over je volgende bestemming: de veerboot naar Langkawi vertrekt vanaf Swettenham Pier en is regelmatig vol, dus reserveer je kaartje op tijd.

Foto: fidel op Unsplash

Op dag zeven ontdek je dat Penang veel meer te bieden heeft dan alleen het historische George Town. Je begint de dag boven op Penang Hill, waar je in het oeroude regenwoud van The Habitat over hangbruggen loopt en vanaf de boomtoppen over het eiland uitkijkt. Vlak daaronder ligt de indrukwekkende Kek Lok Si Temple, die je makkelijk combineert tijdens een tour naar Penang Hill en Kek Lok Si. In de middag zoek je het avontuur op in het noordwesten: wandel door de jungle van het Penang National Park naar verlaten stranden, of laat je adrenaline stijgen met tickets voor ESCAPE Penang. Wie liever iets leert, volgt een kookcursus in Penang en neemt zo de smaken van Maleisië mee naar huis. De dag eindigt aan het strand van Batu Ferringhi, met een zonsondergang boven zee, vers gegrilde vis en een rondje over de levendige avondmarkt. Nachtbrakers keren terug naar de bars van George Town. Zo zie je in één dag de groene, spirituele en relaxte kant van het eiland.

Dag 8 Overtocht naar Langkawi: stranden, zeearenden en tropische zonsondergangen

Ochtend: Sta op tijd op, want de veerboot naar Langkawi vertrekt meestal rond half negen vanaf Swettenham Pier in George Town. Wees er minstens drie kwartier van tevoren om in te checken, want je bagage wordt apart ingeladen en het kan druk zijn bij de balie. Een snel ontbijt scoor je vooraf bij een van de koffiehuizen in het centrum: een roti bakar met kaya of een bordje nasi lemak in een bananenblad is perfect om mee te nemen. De overtocht duurt ongeveer drie uur en voert eerst langs de kust en daarna over open zee. Bij wat golfslag kan het flink schommelen, dus heb je snel last van zeeziekte, neem dan vooraf een tabletje en kies een plek achterin. Houd ook een vest bij de hand, want de airco in de boot staat vaak op standje vriezen. Liever geen bootrit? Dan kun je vanaf het vliegveld van Penang in ongeveer een halfuur naar Langkawi vliegen met een van de budgetmaatschappijen. Dat is vaak niet veel duurder en scheelt je een halve dag reizen.
Middag: Rond het middaguur kom je aan bij de jetty van Kuah, het belangrijkste stadje van het eiland. Vlak naast de aanlegsteiger staat het enorme adelaarsbeeld op Dataran Lang, het symbool van Langkawi en een mooie plek voor een eerste foto. Openbaar vervoer is hier nauwelijks, dus regel een Grab naar je hotel of huur meteen een auto of scooter, wat op Langkawi goedkoop is en je de komende dagen veel vrijheid geeft. De meeste reizigers verblijven rond Pantai Cenang, het levendigste strand van het eiland met wit zand, palmbomen en helder water. Na het inchecken is een duik in zee de ideale manier om de reis van je af te spoelen. Wil je meteen actief bezig, dan kun je bij de aanbieders op het strand gaan parasailen of een jetski huren. Ook leuk is een eilandhoppingtour op Langkawi, die vaak ook 's middags vertrekt: je vaart langs het Lake of the Pregnant Maiden op Pulau Dayang Bunting, waar je in een zoetwatermeer midden tussen de kalksteenrotsen zwemt, ziet zeearenden die vlak boven het water naar voedsel duiken en eindigt op het witte strand van Pulau Beras Basah. Valt er een tropische bui, dan is Underwater World Langkawi aan de rand van Pantai Cenang een prima plek om droog te blijven, met haaien, roggen en zelfs pinguïns.
Avond: De zonsondergang op Pantai Cenang is een van de mooiste van Maleisië, dus zorg dat je rond half acht met je voeten in het zand zit. Een bijzondere manier om de avond te beginnen is een zonsondergangcruise op Langkawi, waarbij je met een catamaran langs de eilandjes vaart, kunt zwemmen vanaf de boot en vaak een diner aan boord krijgt. Blijf je liever op het strand, dan vind je langs de hoofdstraat van Pantai Cenang talloze restaurants met verse vis en zeevruchten van de grill, maar ook goede Thaise en Maleisische gerechten. Probeer ook eens de avondmarkt: deze verhuist elke dag naar een ander dorp op het eiland, dus vraag bij je hotel waar hij vanavond staat. Langkawi is een belastingvrije zone, wat betekent dat bier en sterke drank hier een stuk goedkoper zijn dan op het vasteland. Dat merk je aan de sfeer: in strandbars zoals Yellow Beach Cafe drink je een cocktail op een zitzak in het zand met livemuziek en soms een vuurshow. Het blijft gezellig tot laat, maar wel op een relaxte eilandmanier. Wie liever rustiger wil, loopt over het strand naar het iets kalmere Pantai Tengah, waar je in een van de restaurantjes aan zee uitgebreid kunt dineren.

Foto: Eirik Skarstein op Unsplash

Op dag acht ruil je het historische George Town in voor het tropische eiland Langkawi, een archipel van 99 eilanden in de Andamanse Zee, vlak bij de grens met Thailand. Na een boottocht van zo'n drie uur vanaf Swettenham Pier kom je aan in Kuah, waar het adelaarsbeeld op Dataran Lang je welkom heet. Het eiland draait om zon, zee en jungle, en dat merk je meteen. Je installeert je bij Pantai Cenang, het populairste strand, en duikt de zee in. Wie avontuur zoekt, gaat parasailen of maakt een eilandhoppingtour op Langkawi langs zeearenden, verborgen meren en witte stranden. De avond is gereserveerd voor een spectaculaire zonsondergang, gevolgd door verse vis aan het strand of een zonsondergangcruise op Langkawi. Omdat Langkawi belastingvrij is, zijn drankjes hier goedkoop en is het nachtleven in strandbars als Yellow Beach Cafe relaxed en gezellig. Een perfecte eerste dag om de eilandmodus aan te zetten na een week vol steden en hooglanden.

Dag 9 Kabelbaan, mangroven en vuurvliegjes in het groene Langkawi

Ochtend: Vandaag trek je het groene binnenland van Langkawi in, en dat begin je het best vroeg. In het noordwesten van het eiland, bij Oriental Village in Teluk Burau, vertrekt de SkyCab, een van de steilste kabelbanen ter wereld. In een kwartier zweef je over het oerwoud naar de top van Gunung Mat Cincang, op ruim 700 meter hoogte. Bovenaan wacht de Langkawi Sky Bridge, een gebogen voetgangersbrug die tussen de bergtoppen hangt en een duizelingwekkend uitzicht biedt over de jungle, de Andamanse Zee en bij helder weer zelfs de Thaise eilanden. Wie vóór tien uur gaat, heeft de meeste kans op een wolkenloos uitzicht en korte rijen, en met tickets voor de SkyCab Langkawi die je vooraf boekt, sta je niet aan de kassa te wachten. Let op: bij harde wind of onweer gaat de kabelbaan dicht, dus check de status voordat je vertrekt. Liever zelf zweten? Vlak bij de kabelbaan ligt Telaga Tujuh, de Seven Wells Waterfall. Via ruim 600 traptreden door de jungle klim je naar zeven natuurlijke poelen boven aan de waterval, waar je kunt zwemmen in koel bergwater. Zoek je nog meer adrenaline, dan klim en zip je bij Skytrex Adventure Langkawi door een parcours van touwbruggen en kabels hoog tussen de bomen.
Middag: Na een lunch bij een van de warungs langs de weg rijd je naar de noordoostkust, waar het Kilim Karst Geoforest Park ligt. Dit beschermde gebied is onderdeel van het UNESCO Global Geopark van Langkawi en bestaat uit een doolhof van mangroven, smalle rivieren en kalksteenrotsen die honderden miljoenen jaren oud zijn. Tijdens een mangrovetour in Kilim Geoforest Park vaar je met een speedboot door de kreken, bezoek je een vleermuisgrot en zie je zeearenden en Brahmaanse wouwen boven het water cirkelen. Sommige aanbieders voeren de arenden bij, wat slecht is voor hun natuurlijke gedrag, dus kies bewust een tour die dat niet doet. Een rustigere en duurzamere manier om het gebied te ontdekken is een kajaktocht door de mangroven van Langkawi, waarbij je in stilte langs de wortels van de mangrovebomen peddelt en meer kans hebt om apen, varanen en ijsvogels te spotten. Heb je na de ochtendklim vooral zin in rust? Dan is Tanjung Rhu, vlak bij Kilim, de perfecte plek. Dit is een van de mooiste en rustigste stranden van het eiland, met fijn wit zand en uitzicht op kalksteeneilandjes. Bij eb kun je soms door het ondiepe water naar een zandbank lopen. Ook een mooie optie is de rit over de bochtige weg naar de top van Gunung Raya, de hoogste berg van Langkawi, waar je vanaf het uitkijkpunt neushoornvogels kunt zien.
Avond: Blijf voor zonsondergang gerust nog even op Tanjung Rhu hangen, want het licht boven de rotseilanden is hier prachtig. Een leuke afsluiter van je natuurdag is een vuurvliegjestour op Langkawi. Na het invallen van de duisternis vaar je over een rivier waar duizenden vuurvliegjes in de mangroven oplichten, als een soort natuurlijke kerstverlichting. Neem anti-muggenspray mee, want langs het water zijn de muggen 's avonds actief. Rijd je liever terug naar het zuiden, dan kun je eten in Kuah, waar de lokale restaurants aan het water goedkope en verse zeevruchten serveren en de belastingvrije winkels tot laat open zijn. Vraag bij je hotel waar de avondmarkt vandaag staat; omdat die elke dag in een ander dorp opduikt, is het steeds weer een verrassing. Daar eet je voor een paar ringgit murtabak, satay, gegrilde inktvis en verse kokosnoot tussen de locals. Voor een drankje keer je terug naar Pantai Cenang, waar de strandbars met zitzakken, livemuziek en goedkope cocktails ook doordeweeks gezellig zijn. Sommige bars organiseren vuurshows op het strand, en het publiek is een mix van backpackers, duikers en locals. Ga niet te laat naar bed als je morgen nog wat van het eiland wilt zien, want de zon is hier vroeg op en fel.

Foto: Simon Wiedensohler op Unsplash

Op dag negen ontdek je dat Langkawi veel meer is dan zon en strand. Het eiland is bedekt met eeuwenoud regenwoud, ruige kalksteenrotsen en uitgestrekte mangroven, en vandaag ga je daar vol op in. Je begint hoog boven de jungle met tickets voor de SkyCab Langkawi, die je naar de spectaculaire Langkawi Sky Bridge op Gunung Mat Cincang brengt. Wie liever actief is, beklimt de trappen naar de natuurlijke poelen van Telaga Tujuh of klimt door de boomtoppen bij Skytrex. In de middag verken je het beschermde Kilim Karst Geoforest Park tijdens een mangrovetour in Kilim Geoforest Park of een rustige kajaktocht langs vleermuisgrotten en roofvogels. Strandliefhebbers ontspannen op het stille Tanjung Rhu. De avond wordt magisch met een vuurvliegjestour op Langkawi, gevolgd door een bezoek aan de wisselende avondmarkt of een diner in Kuah. Wie daarna nog energie heeft, sluit de dag af in de relaxte strandbars van Pantai Cenang. Een dag vol natuur en avontuur op een van de mooiste eilanden van Maleisië.

Dag 10 Snorkelen, legendes en een laatste zonsondergang op Langkawi

Ochtend: Je laatste volle dag op Langkawi staat in het teken van de onderwaterwereld. Vanaf de jetty in Kuah vertrekken 's ochtends speedboten naar het Pulau Payar Marine Park, een beschermd zeereservaat zo'n 45 minuten varen ten zuiden van het eiland. Het water is hier helder en het koraal is een stuk gezonder dan rond de drukke stranden. Tijdens een snorkeltour naar Pulau Payar Marine Park zwem je tussen tropische vissen, en in het ondiepe water bij het strand zie je vaak jonge zwartpuntrifhaaien rondzwemmen. Ze zijn klein en schuw, dus je hoeft niet bang te zijn. Heb je een duikbrevet, dan kun je bij verschillende duikscholen ook een of twee duiken boeken langs de koraalriffen rond het eiland. Neem rifveilige zonnebrand mee en trek een lycra shirtje aan, want de zon is op het water genadeloos. Zeg je liever het water vaarwel en houd je het bij land, dan kun je een scooter huren en een rondje over het eiland rijden. Een fijne eerste stop is de Durian Perangin Waterfall in het noordoosten, een getrapte waterval in de jungle met poelen waarin je kunt afkoelen. Het is er doordeweeks vaak heerlijk rustig, zeker vroeg op de dag.
Middag: Na terugkomst van de boot of je ochtendrit duik je in de geschiedenis en cultuur van het eiland. Bij Makam Mahsuri, het graf van Mahsuri, hoor je de bekendste legende van Langkawi: een vrouw die ten onrechte werd beschuldigd van overspel en het eiland vervloekte voor zeven generaties. Het complex heeft een traditioneel Maleis huis en een klein museum, en geeft je een mooi beeld van het dorpsleven van vroeger. Vlakbij ligt Atma Alam Batik Art Village, waar je ziet hoe batik wordt gemaakt en zelf een stuk stof kunt beschilderen. Ben je meer van dieren, dan is het Langkawi Wildlife Park vlak bij Kuah een optie, al is het vooral leuk als je het niet erg vindt dat de dieren in verblijven zitten. Liever op zoek naar actie? Een jetskitour op Langkawi neemt je in groepsverband mee langs de kalksteeneilanden in het zuiden, vaak met een stop bij een verlaten strand of bij de zeearenden. Gewoon nog één keer genieten van het strand kan natuurlijk ook. De zwarte zandstranden van Pantai Pasir Hitam zijn een aparte bezienswaardigheid, terwijl het kleine, verscholen Pantai Tengkorak in het noordwesten een van de mooiste plekken is om te zwemmen. Onderweg kun je even stoppen bij Laman Padi aan Pantai Cenang, een rijstmuseum met rijstvelden waar je meer leert over de rijstteelt die op het eiland nog altijd belangrijk is.
Avond: Voor je laatste zonsondergang op Langkawi heb je verschillende mooie plekken. Op Pantai Kok in het noordwesten zakt de zon weg achter de kalksteenrotsen en is het een stuk rustiger dan op Pantai Cenang. Wil je het nog even groots afsluiten, dan is een zonsondergangcruise op Langkawi een goede keuze als je die eerder hebt overgeslagen. Voor het diner kies je uit de visrestaurants langs Pantai Cenang, waar je zelf je vis of tijgergarnalen uitzoekt en laat grillen, of je zoekt de avondmarkt op die vanavond in een van de dorpen staat. Daarna kun je nog één keer afsluiten in de relaxte strandbars met zitzakken, livemuziek en goedkope cocktails, maar houd het binnen de perken. Morgen staat een reisdag op het programma: vanaf Langkawi International Airport bij Padang Matsirat vlieg je richting Borneo, meestal met een overstap in Kuala Lumpur, naar Kota Kinabalu in de deelstaat Sabah. Check vanavond je vluchttijden en bagagegewicht, zeker als je in de belastingvrije winkels van Kuah nog wat hebt ingeslagen. Pak alvast je tas in, zodat je morgen rustig kunt vertrekken.

Foto: Kevin iM op Unsplash

Op dag tien neem je afscheid van Langkawi met een dag waarin je het eiland zowel boven als onder water ontdekt. Je begint de ochtend met een snorkeltour naar Pulau Payar Marine Park, waar je tussen tropische vissen en jonge rifhaaien zwemt in helder water. Wie liever aan land blijft, rijdt op een scooter naar de Durian Perangin Waterfall voor een frisse duik in de jungle. In de middag leer je meer over de lokale cultuur bij Makam Mahsuri, waar de beroemde legende van het eiland tot leven komt, of probeer je zelf batik te maken. Avonturiers stappen op een jetskitour op Langkawi langs kalksteeneilanden, terwijl strandliefhebbers het verscholen Pantai Tengkorak opzoeken. De dag sluit je af met een zonsondergang op Pantai Kok en een laatste diner met verse vis aan het strand. Daarna is het tijd om je tas in te pakken, want morgen vlieg je naar Kota Kinabalu op Borneo, waar de tweede helft van je reis begint in een wereld van regenwoud, bergen en wilde dieren.

Dag 11 Van Langkawi naar Borneo: aankomst in Kota Kinabalu

Ochtend: Je laatste uurtjes op Langkawi kun je nog goed benutten, zeker als je vlucht pas later vertrekt. Sta vroeg op voor een laatste duik in zee op Pantai Cenang, wanneer het strand nog leeg is en het water spiegelglad. Een stevig ontbijt is verstandig voor een lange reisdag: een bord nasi lemak, roti canai met dhal of een kom mee goreng bij een van de warungs langs de hoofdweg geeft je genoeg energie tot de middag. Heb je nog wat ruimte in je tas, dan kun je in Kuah nog snel langs de belastingvrije winkels voor chocolade, souvenirs of een fles om mee te nemen. Let wel op de regels voor handbagage en het maximale gewicht bij budgetmaatschappijen. Vanaf Langkawi International Airport vlieg je meestal eerst in ongeveer een uur naar Kuala Lumpur, waar je overstapt op een vlucht van zo'n tweeënhalf uur naar Kota Kinabalu. Plan bij een losse overstap genoeg tijd in, want KLIA en KLIA2 zijn enorme terminals. Houd je paspoort bij de hand: hoewel je binnen Maleisië blijft, heeft de deelstaat Sabah een eigen immigratiecontrole en krijg je bij aankomst opnieuw een stempel.
Middag: Na de landing op Kota Kinabalu International Airport ben je in een kwartiertje met een Grab in het centrum. Het eerste wat opvalt is de achtergrond: op heldere dagen zie je in de verte de majestueuze Mount Kinabalu boven de wolken uitsteken, met ruim 4000 meter de hoogste berg van Maleisië. Wil je die later in je reis beklimmen, controleer dan nu of je permit en berghut geregeld zijn, want die zijn vaak maanden van tevoren uitverkocht. Na het inchecken verken je de compacte stad. Kota Kinabalu werd in de Tweede Wereldoorlog vrijwel volledig verwoest, waardoor er weinig historische gebouwen over zijn, maar de Atkinson Clock Tower uit 1905 staat er nog altijd. Vandaar is het een korte, steile wandeling naar Signal Hill Observatory Platform, waar je uitkijkt over de stad, de haven en de eilandjes voor de kust. Liever iets spiritueels? De Kota Kinabalu City Mosque lijkt op een lagune te drijven en is vooral tegen de avond prachtig. Wie meteen het verhaal achter de stad en haar bewoners wil horen, boekt een stadstour door Kota Kinabalu, vaak inclusief de moskee en het Sabah Museum, waar je meer leert over de vele inheemse volken van Borneo. Ben je moe van het reizen, dan is een rustige wandeling over de boulevard langs de Kota Kinabalu Waterfront met een ijskoffie in de hand ook prima.
Avond: Houd er rekening mee dat de zon op Borneo ruim een uur eerder ondergaat dan op Langkawi, meestal rond kwart over zes. Kota Kinabalu staat bekend om zijn zonsondergangen, en een van de beste plekken om die te zien is Tanjung Aru Beach, een paar kilometer ten zuiden van het centrum. Locals komen hier na het werk samen met eten en drinken, terwijl de lucht kleurt boven de eilanden. Liever het water op? Tijdens een zonsondergangcruise in Kota Kinabalu vaar je langs de kust en de eilanden van het Tunku Abdul Rahman Marine Park, vaak met een drankje en diner aan boord. Voor het eten ga je daarna naar de Filipino Market aan het water, een rokerige avondmarkt waar je zelf vis, krab, inktvis en kreeft uitzoekt die ter plekke voor je wordt gegrild. Probeer ook eens hinava, een frisse inheemse salade van rauwe vis in limoensap. Op zondagochtend kun je straks nog langs de markt op Gaya Street, maar vanavond is het tijd voor een drankje. Het nachtleven concentreert zich rond de Waterfront, waar bars met livemuziek en terrassen aan zee elkaar afwisselen, en rond Imago Shopping Mall en de wijk KK Times Square vind je wat grotere clubs. Wil je morgen vroeg de eilanden of de jungle in, houd het dan bij een paar biertjes en zoek op tijd je bed op.

Foto: Andy Wang op Unsplash

Op dag elf maak je de grote oversteek van het Maleisische schiereiland naar Borneo. Na een laatste ochtend op Langkawi vlieg je via Kuala Lumpur naar Kota Kinabalu, de hoofdstad van de deelstaat Sabah. Hier begint een totaal ander deel van je reis: wilder, groener en met een sterke invloed van de vele inheemse volken die op Borneo leven. Bij aankomst zie je bij helder weer al de imposante Mount Kinabalu aan de horizon. In de middag verken je de stad vanaf de Atkinson Clock Tower en het uitzichtpunt op Signal Hill Observatory Platform, of bezoek je de schitterende drijvende moskee tijdens een stadstour door Kota Kinabalu. De avond draait om de zonsondergang, die je vanaf Tanjung Aru Beach of tijdens een zonsondergangcruise in Kota Kinabalu beleeft. Daarna eet je verse vis van de grill op de Filipino Market en drink je een biertje aan de boulevard. Een rustige reisdag die je perfect voorbereidt op de avonturen in de jungle, op de berg en onder water die op Borneo op je wachten.

Dag 12 Eilandhoppen, neusapen en vuurvliegjes rond Kota Kinabalu

Ochtend: Voor de kust van Kota Kinabalu liggen vijf tropische eilanden die samen het Tunku Abdul Rahman Marine Park vormen, en die zijn vandaag je speelterrein. Vanaf de Jesselton Point Ferry Terminal vertrekken vanaf een uur of acht kleine speedboten, die je in tien tot twintig minuten naar de eilanden brengen. Ga op tijd, want later op de ochtend wordt het druk en worden de stranden voller. Bij aankomst betaal je een kleine natuurbeschermingsbijdrage. Pulau Sapi is populair vanwege het heldere water en het rif vlak voor het strand, waar je tussen papegaaivissen en koraal snorkelt. Pulau Manukan heeft de meeste faciliteiten en een lang wit strand, terwijl het kleine Pulau Mamutik een stuk rustiger is. Wil je zonder gedoe meerdere eilanden combineren, dan regelt een eilandhoppingtour in Tunku Abdul Rahman Marine Park de boot, snorkelspullen en vaak ook een lunch. Zin in een kick? Met de Coral Flyer zip je over zee van Pulau Gaya naar Pulau Sapi, een van de langste zipwires tussen twee eilanden ter wereld. Zoek je juist ruiger water, dan kun je in plaats van de eilanden kiezen voor een raftingtocht op de Kiulu-rivier, ideaal voor beginners, met stroomversnellingen tussen de jungle en dorpjes van de Dusun.
Middag: Na een lunch op het strand of terug in de stad heb je verschillende mogelijkheden. Blijf je op de eilanden, dan kun je nog wat langer snorkelen, parasailen boven de baai of een proefduik doen bij een van de duikscholen op Manukan en Sapi. Heb je nog nooit gedoken, dan is dit een veilige en goedkope plek om het te proberen. Liever meer leren over de mensen die Borneo al eeuwenlang hun thuis noemen? Het Mari Mari Cultural Village, zo'n half uur rijden buiten de stad, laat je in traditionele huizen van vijf inheemse volken zien hoe zij leefden. Je proeft rijstwijn, ziet hoe vuur gemaakt wordt met bamboe en probeert zelf een blaaspijp. Met een tour naar Mari Mari Cultural Village is je vervoer meteen geregeld. Wil je vandaag al wilde dieren zien, dan is vroeg in de middag het moment om te vertrekken voor een neusapen- en vuurvliegjestour in Klias. Na een rit van ongeveer twee uur naar het zuidwesten vaar je over een rivier door de Klias Wetlands, waar je neusapen ziet springen in de bomen langs de oever. Deze apen leven alleen op Borneo en zijn met hun grote hangneuzen onmiskenbaar. Met een beetje geluk zie je ook makaken, varanen en ijsvogels.
Avond: Wie naar Klias is gegaan, blijft na zonsondergang op het water, wanneer de mangroven langs de rivier oplichten door duizenden vuurvliegjes. Na een eenvoudig diner bij het riviertje rijd je terug naar de stad, waar je rond een uur of tien aankomt. Kies je liever iets anders, dan kun je de avondsessie van het Mari Mari Cultural Village bezoeken, inclusief een traditioneel diner en dansoptredens. Blijf je in de stad, dan is Welcome Seafood Restaurant een klassieker: een enorme, drukke eetzaal waar je uit de aquaria zelf je krab, garnalen of tijgerzeebaars kiest. Goedkoper eet je op de Filipino Market aan het water of bij de kraampjes rond de Kota Kinabalu Waterfront. Daar zit je ook goed voor een drankje: de bars aan de boulevard draaien livemuziek en hebben terrassen aan zee. Zoek je meer feest, dan vind je in de buurt van Imago Shopping Mall en KK Times Square een paar clubs die tot laat open zijn. Houd het vanavond wel rustig, want morgen trek je de bergen in. Vanaf het busstation bij Padang Merdeka of de terminal in Inanam vertrekken minibusjes richting Kinabalu Park, een rit van ongeveer twee uur. Check dus vanavond de vertrektijden.

Foto: Joshua Stitt op Unsplash

Op dag twaalf ontdek je de omgeving van Kota Kinabalu, en die blijkt verrassend gevarieerd. De ochtend breng je door op de tropische eilanden van het Tunku Abdul Rahman Marine Park, waar je snorkelt tussen koraal en kleurrijke vissen, met de Coral Flyer tussen twee eilanden zipt of gewoon ligt te luieren op een wit strand. Een eilandhoppingtour in Tunku Abdul Rahman Marine Park maakt het makkelijk om meerdere eilanden te combineren. Avonturiers kiezen in plaats daarvan voor een raftingtocht op de Kiulu-rivier. In de middag maak je kennis met de inheemse culturen van Sabah in het Mari Mari Cultural Village, of ga je op pad voor je eerste ontmoeting met de unieke dieren van Borneo tijdens een neusapen- en vuurvliegjestour in Klias. Daar zie je neusapen in de bomen en lichten na zonsondergang de mangroven op. De avond sluit je af met verse zeevruchten en een drankje aan de boulevard. Een dag vol zee, jungle en cultuur, en de perfecte opwarmer voor de bergen die morgen op je wachten.

Dag 13 Hoog in de bergen: avontuur rond Mount Kinabalu

Ochtend: Vandaag ruil je de kust in voor de bergen. Pak vroeg een minibusje vanaf Padang Merdeka of de busterminal in Inanam richting Kinabalu Park. Zeg tegen de chauffeur dat je bij de parkingang eruit wilt; de rit duurt ongeveer twee uur en voert over een bochtige weg steeds hoger de heuvels in. Liever geen gedoe met busjes? Dan regelt een dagtour naar Kinabalu Park en Poring Hot Springs je vervoer en een gids in één keer. Heb je een permit voor de beklimming van Mount Kinabalu, dan begint vandaag je grote avontuur. Na het inchecken bij het hoofdkwartier van het park en het ophalen van je verplichte berggids rijd je naar Timpohon Gate op zo'n 1866 meter hoogte. Vanaf daar loop je in vijf tot zeven uur over steile trappen en rotspaden naar de berghut bij Laban Rata op ruim 3200 meter. Wil je de klim zonder zelf alles te regelen, boek dan een tweedaagse beklimming van Mount Kinabalu, inclusief permit, gids, maaltijden en overnachting. Ga je niet naar de top, dan verken je de wandelpaden rond het hoofdkwartier, zoals de Silau-Silau Trail en de Liwagu Trail, door nevelwoud vol orchideeën, varens en bekerplanten. Het park staat sinds 2000 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO vanwege de enorme biodiversiteit, met duizenden soorten planten die je nergens anders vindt.
Middag: Voor wie niet klimt, is Poring Hot Springs een mooie bestemming voor de middag. Dit deel van het park ligt zo'n veertig minuten rijden van het hoofdkwartier, lager in de jungle. Hier zit je in warme zwavelbaden die al sinds de Japanse bezetting in gebruik zijn, ideaal voor vermoeide benen. Het hoogtepunt is de Poring Canopy Walkway, een reeks smalle hangbruggen tot ruim veertig meter boven de grond, waar je tussen de kruinen van reuzenbomen loopt. Wandel daarna naar de Kipungit Waterfall voor een frisse duik. In de omgeving van Poring hebben lokale boeren vaak een Rafflesia in bloei op hun land; borden langs de weg geven aan wanneer er een open is. Liever de geschiedenis in? In Kundasang staat de Kundasang War Memorial, een rustig gedenkpark ter nagedachtenis aan de Australische en Britse krijgsgevangenen die omkwamen tijdens de beruchte dodenmarsen van Sandakan. Een luchtiger alternatief is de Desa Dairy Farm, een melkveebedrijf op de hellingen met grazende koeien, groene weiden en een verrassend Nieuw-Zeelands gevoel. Bij helder weer heb je hier een van de beste uitzichten op de grillige toppen van Mount Kinabalu. Neem een vers glas melk of een ijsje en geniet van het uitzicht voordat de middagwolken binnendrijven. Klimmers zitten op dit moment al hoog op de berg en kunnen bij aankomst in Laban Rata genieten van een uitzicht boven de wolken.
Avond: In de bergen koelt het 's avonds flink af, dus pak je trui of fleece erbij. Zit je in de berghut bij Laban Rata, dan eet je vroeg een buffetdiner en lig je rond een uur of acht al in bed, want om twee uur 's nachts gaat de wekker voor de laatste etappe naar de top. Neem een hoofdlamp, handschoenen en een muts mee; boven het vriespunt is het daar zeker niet. Overnacht je in een hotel in Kundasang of bij de parkingang, dan zijn de restaurantjes in Kundasang een prima plek voor een warme kom noedelsoep of een hotpot met groenten uit de omgeving. Op de Kundasang Market langs de hoofdweg vind je verse groenten, fruit, honing en lokale snacks. Ben je benieuwd naar wat er 's nachts in de jungle leeft, dan kun je bij het hoofdkwartier van het park een begeleide nachtwandeling doen. Met een zaklamp zoek je naar wandelende takken, boomkikkers, slapende vogels en met een beetje geluk een vliegende eekhoorn. Nachtleven is hier vrijwel afwezig: het hoogtepunt van de avond is een heldere sterrenhemel boven de berg, zonder lichtvervuiling. Wil je morgen een spectaculaire zonsopkomst zien met Mount Kinabalu op de voorgrond, ga dan op tijd naar bed en zet je wekker vroeg.

Foto: Ong Cheng Zheng op Unsplash

Op dag dertien trek je vanuit Kota Kinabalu de bergen in naar het Kinabalu Park, een van de rijkste natuurgebieden ter wereld. Hier draait alles om Mount Kinabalu, met 4095 meter de hoogste berg van Maleisië en een heilige plek voor het Dusun-volk. Wie een permit heeft, begint vandaag aan de pittige tweedaagse beklimming van Mount Kinabalu en overnacht hoog op de berg bij Laban Rata. Wie liever minder hoog gaat, wandelt door mistig nevelwoud vol orchideeën en bekerplanten of maakt een dagtour naar Kinabalu Park en Poring Hot Springs. Daar loop je over de wiebelige Poring Canopy Walkway tussen de boomtoppen en ontspan je in warme zwavelbaden. Rond Kundasang bezoek je het indrukwekkende oorlogsmonument of geniet je van het uitzicht bij de Desa Dairy Farm. De avond is rustig en koel, met een warme maaltijd, een nachtwandeling door de jungle of een sterrenhemel zoals je die zelden ziet. Een dag vol frisse berglucht, bijzondere natuur en voor de echte avonturiers een van de grootste uitdagingen van je reis.

Dag 14 Top van Mount Kinabalu en verder naar Sepilok

Ochtend: Voor de klimmers gaat de wekker in Laban Rata al rond twee uur 's nachts. Na een snel ontbijt met toast, thee en koffie vertrek je om half drie met je hoofdlamp aan voor de laatste etappe naar Low's Peak, met 4095 meter het hoogste punt van Mount Kinabalu. De eerste kilometer bestaat uit steile houten trappen, daarna klim je over kale granieten rotsplaten, waarbij je jezelf op de steilste stukken aan een touw omhoog trekt. Bij de controlepost Sayat-Sayat Checkpoint geldt een strikte tijdslimiet: ben je hier te laat, dan mag je niet verder naar de top. Door de ijle lucht gaat elke stap zwaarder dan je gewend bent, dus neem kleine stappen en drink genoeg. Met een beetje geluk sta je rond zes uur op de top en zie je de zon opkomen boven een zee van wolken, met de grillige toppen en de duizelingwekkende kloof van Low's Gully om je heen. Wil je de afdaling extra spannend maken, kijk dan of je bij je boeking een via ferrata op Mount Kinabalu kunt toevoegen, waarbij je met een klimgordel over ijzeren beugels en kabels langs de rotswand naar beneden klautert. Dit is een van de hoogste via ferrata's ter wereld. Klim je niet naar de top, dan begint jouw dag ook vroeg, maar een stuk relaxter. Vanaf Sosodikon Hill in Kundasang zie je de zon opkomen achter de berg, terwijl de mist langzaam uit de dalen vol groentevelden optrekt. Na het ontbijt kun je alsnog naar de Desa Dairy Farm als je die gisteren hebt gemist, want 's ochtends is de kans op een wolkenloos uitzicht op de berg het grootst.
Middag: Na de top daal je af naar Laban Rata voor een tweede ontbijt, waarna je je spullen pakt en de lange afdaling naar Timpohon Gate begint. Reken op vier tot zes uur, en weet dat dit voor je knieën en kuiten zwaarder is dan de klim zelf. Wandelstokken zijn hier echt geen overbodige luxe. Beneden bij het hoofdkwartier van Kinabalu Park haal je je officiële certificaat op, het bewijs dat je de hoogste berg van Maleisië hebt bedwongen. Gun je benen daarna een warme lunch in een van de restaurantjes van Kundasang. Ben je niet geklommen, dan kun je de middag gebruiken voor een bezoek aan de Sabah Tea Garden bij Ranau, een van de weinige biologische theeplantages van Zuidoost-Azië. Je loopt tussen de theestruiken, krijgt uitleg in de fabriek en drinkt een kop thee met uitzicht over de heuvels. Ook leuk is een laatste duik in de zwavelbaden van Poring Hot Springs, waar ook vermoeide klimmers hun spieren kunnen laten ontspannen. Vervolgens is het tijd om verder te trekken naar het oosten van Sabah. Langs de hoofdweg bij Kundasang en Ranau rijden in de middag bussen richting Sandakan, die je kunt aanhouden of vooraf kunt reserveren via je hotel. De rit duurt ongeveer vijf uur en voert langs eindeloze palmolieplantages, een indringend beeld van hoe het regenwoud van Borneo onder druk staat.
Avond: Na de busrit stap je het slimst uit bij de afslag naar Sepilok, een kwartiertje voor Sandakan. Hier liggen verschillende jungle-lodges en hotels midden in het groen, op loopafstand van de bekende opvangcentra voor orang-oetans en zonneberen die je morgen bezoekt. De meeste accommodaties hebben een eigen restaurant, en na zo'n dag is een bord nasi goreng of een curry met een koud biertje op een veranda vol junglegeluiden precies wat je nodig hebt. Heb je nog energie, dan kun je in het Rainforest Discovery Centre mee met een nachtwandeling in Sepilok. Met een gids en zaklamp spot je slow lorissen, uilen, spookdiertjes en, als je geluk hebt, de beroemde vliegende eekhoorns die vanaf de boomtoppen naar beneden zweven. Liever de stad in? Dan pak je een Grab naar Sandakan, waar je verse zeevruchten eet in de restaurants rond Sandakan Harbour Square. Uitgaan zit er in deze regio nauwelijks in, en dat is ook prima, want je zult moe zijn. Vind je de lange busrit na de afdaling te zwaar, dan is een extra nacht in Kundasang een verstandige optie. Je neemt dan morgenochtend vroeg de bus en kunt alsnog op tijd zijn voor de middagvoedering in Sepilok.

Foto: Bryan Heng op Unsplash

Dag veertien is voor de klimmers de zwaarste, maar ook de meest onvergetelijke dag van je reis. Vanuit Laban Rata vertrek je midden in de nacht naar Low's Peak, de top van Mount Kinabalu, waar je de zon ziet opkomen boven de wolken. Wie het extra spannend wil, daalt af via een via ferrata op Mount Kinabalu, een van de hoogste ter wereld. Na de lange afdaling haal je je certificaat op in het hoofdkwartier van het park. Niet-klimmers genieten van een zonsopkomst op Sosodikon Hill in Kundasang, drinken thee tussen de struiken van de Sabah Tea Garden of ontspannen in de warme baden van Poring Hot Springs. Daarna reis je naar het oosten van Sabah, richting Sandakan en Sepilok, de toegangspoort tot de wilde dierenwereld van Borneo. De avond breng je door in een jungle-lodge, met een warme maaltijd en eventueel een nachtwandeling in Sepilok op zoek naar vliegende eekhoorns en slow lorissen. Een dag waarin je over grenzen gaat en waarna de echte junglesafari kan beginnen.

Dag 15 Orang-oetans, zonneberen en neusapen rond Sepilok en Sandakan

Ochtend: Je wordt in Sepilok waarschijnlijk vanzelf vroeg wakker van de junglegeluiden, en dat komt goed uit. Het Rainforest Discovery Centre gaat al om acht uur open, en in het eerste uur na zonsopkomst is het regenwoud op zijn actiefst. Via de Canopy Walkway, een loopbrug van ruim 300 meter lang op zo'n 25 meter hoogte, wandel je tussen de boomkruinen en klim je in de uitkijktorens om neushoornvogels, baardvogels en met wat geluk een rode reuzeneekhoorn te spotten. Neem een verrekijker mee als je die hebt. Daarna loop je in een paar minuten naar het Sepilok Orangutan Rehabilitation Centre, een van de bekendste plekken van Borneo. Hier worden verweesde en in beslag genomen orang-oetans opgevangen en voorbereid op een leven in het wild. Om tien uur is de voedering op het platform in het bos, waar de apen vanuit de bomen naar beneden komen slingeren voor bananen en suikerriet. Kom op tijd voor een goede plek, laat je zonnebrand en muggenspray even in je tas (de dieren zijn gevoelig voor chemicaliën) en houd je spullen goed vast. In de overdekte Outdoor Nursery zie je achter glas de jonge orang-oetans spelen en klimmen, wat minstens zo vermakelijk is. Wil je alles in één keer goed geregeld hebben, met uitleg van een gids over het werk van de opvang, dan is een tour door Sepilok met orang-oetans en zonneberen een handige keuze.
Middag: Recht tegenover de ingang van de orang-oetanopvang ligt het Bornean Sun Bear Conservation Centre. De Maleise beer, of zonnebeer, is de kleinste beer ter wereld en wordt bedreigd door ontbossing en illegale handel. Vanaf een verhoogde loopbrug kijk je hoe de beren in hun bosrijke verblijven met hun lange tong naar honing zoeken of hoog in de bomen klimmen. Een bezoek hier is kort, maar maakt indruk. Na een lunch in het café bij de ingang of in je lodge rijd je naar het Labuk Bay Proboscis Monkey Sanctuary, zo'n veertig minuten verderop. Dit opvangcentrum ligt in een stuk mangrovebos tussen de palmolieplantages en is een van de beste plekken om neusapen van dichtbij te zien, vooral tijdens de voederingen rond half twaalf en half vijf. Je ziet de mannetjes met hun enorme hangneuzen en dikke buiken ruziën om het eten, terwijl de jongen eromheen rennen. Met een tour naar Labuk Bay Proboscis Monkey Sanctuary is het vervoer meteen geregeld, want openbaar vervoer is hier niet. Ben je meer geïnteresseerd in geschiedenis, dan ga je naar Sandakan. In het Sandakan Memorial Park stond in de Tweede Wereldoorlog een Japans krijgsgevangenenkamp, het beginpunt van de beruchte dodenmarsen waarbij bijna 2400 Australische en Britse soldaten omkwamen. Het kleine museum vertelt hun verhaal op een ingetogen en aangrijpende manier. Op een heuvel boven de stad staat het koloniale Agnes Keith House, het voormalige huis van de Amerikaanse schrijfster die Borneo 'het land onder de wind' noemde. Vlak ernaast zit het English Tea House, waar je met uitzicht over de baai thee drinkt en een potje croquet kunt spelen op het grasveld. Liever nog een bezienswaardigheid erbij? De Chinese Puu Jih Shih Temple biedt een mooi uitzicht over de stad en de haven.
Avond: Sandakan was ooit de hoofdstad van Brits Noord-Borneo en is nog altijd een belangrijke vissershaven, dus verse zeevruchten zijn hier een aanrader. In de restaurants rond Sandakan Harbour Square eet je gegrilde vis, gestoomde krab of garnalen in botersaus voor een fractie van de prijs in de grote steden. Een sfeervol alternatief is Sim Sim Water Village, een oud vissersdorp op palen in het water, waar je over houten loopplanken tussen de huizen wandelt en in een van de eenvoudige eettentjes de vangst van de dag proeft. Blijf je liever in Sepilok, dan is een diner in je lodge met de geluiden van krekels en kikkers op de achtergrond ook een prima afsluiter. Heb je gisteravond de nachtwandeling in Sepilok overgeslagen, dan is dit je kans om alsnog op zoek te gaan naar vliegende eekhoorns, uilen en slow lorissen. Een echt nachtleven heeft deze regio niet: een paar biertjes in een van de cafés aan het water is het maximum. Ga dus op tijd slapen, want morgen ga je verder naar de Kinabatangan River, een van de beste plekken in Zuidoost-Azië om wilde dieren te zien. De rit naar de dorpjes Sukau of Bilit duurt zo'n twee tot drie uur. Veel lodges regelen je vervoer vanaf Sepilok, dus check vanavond nog even de ophaaltijd. Een riviercruise op de Kinabatangan kun je het best vooraf boeken, zeker in het hoogseizoen.

Foto: Tim Morgan op Unsplash

Op dag vijftien draait alles om de bijzondere dieren van Borneo en de mensen die zich voor hun bescherming inzetten. Vanuit Sepilok begin je de dag in het Rainforest Discovery Centre, waar je over een loopbrug tussen de boomtoppen naar neushoornvogels speurt. Daarna zie je bij het Sepilok Orangutan Rehabilitation Centre hoe verweesde orang-oetans worden voorbereid op een leven in het wild, en bekijk je vlak ernaast de kleinste beer ter wereld in het Bornean Sun Bear Conservation Centre. Met een tour door Sepilok met orang-oetans en zonneberen heb je alles in één keer geregeld. In de middag zie je neusapen van dichtbij tijdens een tour naar Labuk Bay Proboscis Monkey Sanctuary, of duik je in de geschiedenis van Sandakan met het aangrijpende Sandakan Memorial Park en een kop thee in het koloniale English Tea House. De avond sluit je af met verse vis in het dorp op palen van Sim Sim Water Village of met een nachtwandeling door de jungle. Zo ben je helemaal klaar voor het volgende avontuur op de Kinabatangan River.

Dag 16 Junglesafari op de rivier: wilde dieren langs de Kinabatangan

Ochtend: Neem in Sepilok rustig de tijd voor een laatste ontbijt op de veranda van je lodge, want vandaag trek je dieper de jungle in. Je bestemming is de Kinabatangan River, met zo'n 560 kilometer de op een na langste rivier van Maleisië. Langs de oevers ligt een smalle strook beschermd regenwoud tussen de palmolieplantages, en juist daardoor zitten de dieren hier dicht op elkaar. De meeste lodges in Sukau en Bilit regelen je vervoer vanaf Sepilok, vaak rond negen of tien uur. Reis je liever met een compleet pakket, dan zit je met een tweedaagse Kinabatangan-tour goed: transfer, maaltijden, overnachting en de boottochten zijn dan allemaal geregeld. Onderweg is een stop bij de Gomantong Caves een aanrader. In deze enorme kalksteengrot nestelen honderdduizenden salanganen, gierzwaluwen waarvan de eetbare nesten in China veel geld opleveren. Over houten looppaden wandel je door de hoge grotzaal, terwijl je de touwladders en bamboestokken ziet waarmee plukkers de nesten van het plafond halen. Neem een zaklamp mee en houd er rekening mee dat de vloer glad is en het flink ruikt naar vleermuismest. Liever zelfstandig? Dan pak je vanaf Sandakan een bus richting Lahad Datu, stap je uit bij de kruising naar Sukau en laat je je door de lodge ophalen.
Middag: Na aankomst check je in, eet je een lunch en schuif je vooral een paar uur een tandje terug, want het is midden op de dag heet en de dieren houden zich dan schuil. Zodra het rond een uur of vier wat afkoelt, stap je in een kleine boot voor je eerste riviercruise op de Kinabatangan. Dit is het moment waarop de jungle weer tot leven komt. Langs de oevers zie je groepen neusapen die zich klaarmaken voor de nacht in de bomen, makaken die over de takken rennen en neushoornvogels die luidruchtig over het water vliegen; hier leven alle acht soorten die op Borneo voorkomen. Houd ook de modderbanken in de gaten, want daar liggen vaak zoutwaterkrokodillen in de zon. Met flink wat geluk zie je een wilde orang-oetan in de kruin van een boom of een kudde Borneo-dwergolifanten die de rivier oversteekt, al zijn die laatste afhankelijk van het seizoen en lang niet altijd in de buurt. Je gids weet meestal via andere boten waar de dieren zich ophouden. Heb je liever vaste grond onder je voeten, dan maak je bij veel lodges een korte wandeling naar het dorp of een junglepad achter de accommodatie. Logeer je in Bilit, dan is een bezoekje aan het dorp een mooie manier om te zien hoe de Orang Sungai, het rivierenvolk van de Kinabatangan, hier leeft.
Avond: Na zonsondergang eet je in je lodge, meestal een eenvoudig buffet met rijst, curry, groenten en vis uit de rivier. Daarna gaat het avontuur gewoon door. Tijdens een nachtcruise op de Kinabatangan schijnt je gids met een sterke lamp langs de oevers, waar slapende ijsvogels als felgekleurde balletjes op de takken zitten. Je ziet de ogen van krokodillen oplichten in het water en spot uilen, nachtzwaluwen en soms een slangenarend. Een alternatief is een begeleide nachtwandeling door de jungle rondom de lodge, op zoek naar boomkikkers, schorpioenen, spinnen en slapende hagedissen. Draag dichte schoenen, lange broek en bij voorkeur bloedzuigersokken, want na een regenbui krioelt het van de bloedzuigers. Nachtleven is hier volledig afwezig: het meeste vermaak bestaat uit de geluiden van krekels, kikkers en roepende vogels terwijl je op de veranda zit. Op een heldere avond is de sterrenhemel boven de rivier indrukwekkend. Ga op tijd slapen, want de beste boottocht van allemaal vertrekt morgenochtend rond zes uur, wanneer de mist nog boven het water hangt en de dieren het actiefst zijn.

Foto: Rob Hampson op Unsplash

Op dag zestien reis je van Sepilok naar de Kinabatangan River, een van de beste plekken in Zuidoost-Azië om wilde dieren te zien. Onderweg bezoek je de indrukwekkende Gomantong Caves, waar honderdduizenden gierzwaluwen hun eetbare nesten bouwen tegen het grotplafond. In de dorpjes Sukau en Bilit ruil je het comfort van de stad in voor een lodge midden in de jungle, met junglegeluiden in plaats van verkeer. Het hoogtepunt van de dag is de riviercruise op de Kinabatangan in de late middag, wanneer neusapen, makaken, neushoornvogels en krokodillen zich langs de oevers laten zien. Wie veel geluk heeft, spot zelfs een wilde orang-oetan of een kudde dwergolifanten. Wil je je niet met de logistiek bezighouden, dan boek je een tweedaagse Kinabatangan-tour waarbij alles is geregeld. Na het diner ga je opnieuw het water op voor een nachtcruise op de Kinabatangan, of trek je met een zaklamp de jungle in. Een dag die volledig in het teken staat van het wilde Borneo, ver weg van de bewoonde wereld.

Dag 17 Van de Kinabatangan naar de kust van Semporna

Ochtend: Zet de wekker rond half zes, want de laatste boottocht op de Kinabatangan River is vaak de mooiste van allemaal. Tijdens een ochtendcruise op de Kinabatangan glijd je over het spiegelgladde water terwijl de mist nog tussen de bomen hangt. De jungle wordt wakker: neushoornvogels vliegen met hun zware vleugelslag over de rivier, groepen neusapen klimmen uit hun slaapbomen en langs de oevers zie je soms een varaan of een krokodil die de eerste zonnestralen opzoekt. Een aanrader is een tochtje naar Danau Kelenanap, een rustig hoefijzermeer bij Bilit dat vroeger deel uitmaakte van de rivier. Het water is hier kalm en vogelrijk, met reigers, slangenhalsvogels en verschillende soorten ijsvogels. Heb je gisteren al genoeg vanaf het water gezien, dan kun je ook met een gids een junglewandeling maken achter je lodge, waarbij je leert welke planten de Orang Sungai gebruiken als medicijn of bouwmateriaal. Daarna wacht een stevig ontbijt op de veranda, want je hebt een lange reisdag voor de boeg. Gooi je natte en modderige kleren in een aparte tas, want in het vochtige klimaat drogen ze nauwelijks.
Middag: Na het uitchecken reis je naar het zuidoosten van Sabah, richting de kust van Semporna. Veel lodges regelen een minivan die je in ongeveer vier tot vijf uur via Lahad Datu naar de kust brengt, of die je afzet bij de kruising waar de bussen richting Semporna stoppen. De weg loopt grotendeels langs palmolieplantages, dus de rit is niet het meest spectaculaire deel van je reis. Liever sneller? Dan kun je vanuit Sandakan naar Tawau vliegen en vanaf daar in een uurtje met een transfer naar Semporna rijden. Ben je echt een natuurliefhebber en heb je wat extra tijd, dan is het Tabin Wildlife Reserve bij Lahad Datu een interessante tussenstop, met modderpoelen waar dieren mineralen komen eten en wandelpaden door ongerept regenwoud. In Semporna draait alles om de zee. Het stadje zelf is wat rommelig, maar het is de toegangspoort tot enkele van de beste duik- en snorkelplekken ter wereld. Gebruik de rest van de middag om je komende dagen te regelen bij de duikscholen en touraanbieders langs de waterkant. Wil je duiken bij Pulau Sipadan, dan heb je een permit nodig. Er worden er maar 120 per dag uitgegeven, dus heb je dat nog niet geregeld, vraag dan meteen bij de duikscholen of er nog plek is. Heb je nog geen brevet, dan kun je een duikcursus in Semporna boeken, zodat je morgen meteen het water in kunt. Ook populair is een eilandhoppingtour in Tun Sakaran Marine Park, die je beter vandaag al vastlegt.
Avond: Semporna is een vissersstad, en dat proef je. Rond de jetty en de haven vind je eenvoudige restaurants waar je kreeft, tijgergarnalen, inktvis en grote zeebaars uit de bakken kiest en laat bereiden zoals jij wilt: gegrild, gestoomd met gember of in een pittige sambal. Wil je meer sfeer, dan is het restaurant van Dragon Inn Floating Resort, een complex van houten gebouwen op palen in het water, een fijne plek om te eten met zicht op de haven. Langs de waterkant verschijnen bij zonsondergang kraampjes met gegrilde vis, satay en zoete snacks. Houd je ogen open voor de kleurrijke houten boten van de Bajau Laut, het zeenomadenvolk dat al eeuwenlang op en rond het water van deze regio leeft. Hun leven is een fascinerend maar ook kwetsbaar verhaal, omdat veel van hen geen staatsburgerschap hebben. Nachtleven is er in Semporna vrijwel niet: een koud biertje op een terras aan het water is hier het hoogst haalbare, en alcohol is lang niet overal verkrijgbaar. Dat komt goed uit, want wie gaat duiken of snorkelen, moet morgen fit en uitgerust zijn. Leg je spullen klaar, smeer je rifveilige zonnebrand alvast in je tas en ga op tijd slapen.

Foto: ELISA KERSCHBAUMER op Unsplash

Op dag zeventien neem je afscheid van de jungle en zet je koers naar de zee. De dag begint met een laatste ochtendcruise op de Kinabatangan, wanneer de mist boven de Kinabatangan River hangt en de dieren het actiefst zijn. Je vaart naar het stille hoefijzermeer Danau Kelenanap bij Bilit, waar ijsvogels, reigers en neushoornvogels zich laten zien. Daarna reis je via Lahad Datu naar Semporna, de uitvalsbasis voor de beroemde duik- en snorkelparadijzen van Sabah. Natuurliefhebbers kunnen onderweg een kijkje nemen in het Tabin Wildlife Reserve. In Semporna regel je je permit voor Pulau Sipadan, boek je een duikcursus in Semporna of leg je een eilandhoppingtour in Tun Sakaran Marine Park vast. De avond staat in het teken van verse zeevruchten in een van de visrestaurants of bij Dragon Inn Floating Resort, met uitzicht op de boten van de Bajau Laut. Een overgangsdag van jungle naar oceaan, en de voorbereiding op een paar dagen vol tropische eilanden, koraalriffen en schildpadden.

Dag 18 Koraal, schildpadden en lagunes rond de eilanden van Semporna

Ochtend: Vandaag ontdek je waarom Semporna bij duikers en snorkelaars over de hele wereld bekendstaat. Rond een uur of acht vertrekken de speedboten vanaf de jetty, dus zorg dat je op tijd ontbeten hebt en je spullen klaar liggen. Heb je een eilandhoppingtour in Tun Sakaran Marine Park geboekt, dan is Pulau Bohey Dulang meestal de eerste stop. Dit eiland is de rand van een oude vulkaan, en via een steil pad met touwen en traptreden klim je in zo'n drie kwartier naar een uitkijkpunt hoog boven de bomen. Daar kijk je uit over een turquoise lagune omringd door groene heuvels en kleine eilandjes, een van de mooiste uitzichten van heel Borneo. Trek goede schoenen aan en neem genoeg water mee, want de klim is pittig en het wordt snel heet. Heb je een permit voor Pulau Sipadan, dan is dit jouw grote dag. Na ongeveer een uur varen spring je het water in bij de beroemde wand die meer dan 600 meter steil de diepte in gaat. Op duikstekken als Barracuda Point en de Drop-off zwem je tussen draaikolken van barracuda's, scholen trevally, rifhaaien en tientallen zeeschildpadden. Geen brevet maar wel zin om het te proberen? Bij veel duikscholen kun je een proefduik doen in het ondiepe water bij een van de eilanden, onder begeleiding van een instructeur.
Middag: Na een eenvoudige lunch aan boord of op een van de eilanden vaar je verder naar Pulau Sibuan, een plat eilandje met wit zand en palmbomen dat zo uit een reisbrochure lijkt te komen. Rondom het eiland snorkel je over koraaltuinen vol anemoonvissen, papegaaivissen en met een beetje geluk een karetschildpad. Op het eiland wonen families van de Bajau Laut in eenvoudige houten huisjes, en kinderen peddelen vaak in kleine kano's naar de boten. Ga respectvol met hen om, vraag eerst of je een foto mag maken en geef liever niets dan snoep of plastic. Een andere populaire stop is Pulau Mantabuan, waar het rif op korte afstand van het strand steil afloopt en het zicht onder water vaak uitstekend is. Zit je in een duikgroep, dan maak je na Sipadan je laatste duik meestal bij Pulau Mabul. Dit eiland is wereldberoemd om muck diving: op de zanderige bodem zoek je naar bizarre kleine wezens zoals frogfish, zeepaardjes, sepia's en kleurrijke naaktslakken. Op het eiland zelf kun je door een dorp van Bajau en Suluk lopen, met huizen op palen boven het water en kinderen die vanaf de steigers in zee springen. Ook een optie is het nabijgelegen Pulau Kapalai, een zandbank met een resort volledig op palen. Wil je een volgende keer snorkelen bij Sipadan zonder duikbrevet, vraag dan naar een snorkeltrip naar Sipadan, waarvoor ook een permit nodig is.
Avond: Rond een uur of vier zijn de meeste boten terug in Semporna, waardoor je ruim tijd hebt om je zoute kleren te spoelen en je camera op te laden. Vergeet niet veel water te drinken, want na een dag in de zon en op het water ben je vaak meer uitgedroogd dan je denkt. Na een duikdag kun je trouwens het best niet meer vliegen binnen 18 tot 24 uur, dus plan je vervolgreis daar op. Voor het diner kun je opnieuw kiezen uit de visrestaurants rond de jetty, waar je zelf je kreeft, krab of tijgergarnalen uitzoekt. Liever iets anders? In de kleine eettentjes in het stadje eet je goedkoop nasi campur, mie goreng of een bord rijst met kip in kokoscurry. Het restaurant van Dragon Inn Floating Resort blijft een fijne plek om bij zonsondergang te zitten met uitzicht op de kleurrijke boten in de haven. Heb je ervoor gekozen om vannacht op Mabul te overnachten in een van de resorts op palen, dan kun je daar een nachtduik maken bij de steiger, waar je inktvissen, kreeften en jagende murenen ziet. Houd er rekening mee dat aan deze kust uit veiligheidsoverwegingen soms een avondklok op zee geldt, waardoor boten na zonsondergang niet mogen varen. Nachtleven is er in Semporna nauwelijks, dus een rustige avond met een fris drankje aan het water is de beste afsluiter. Ga op tijd slapen, want morgen wacht er nog een dag vol eilanden en koraal.

Foto: Hongbin op Unsplash

Op dag achttien duik je letterlijk in de onderwaterwereld rond Semporna, een van de beste duik- en snorkelbestemmingen ter wereld. De dag begint met een eilandhoppingtour in Tun Sakaran Marine Park, waarbij je de steile klim maakt naar het uitkijkpunt op Pulau Bohey Dulang met een adembenemend uitzicht over een vulkanische lagune. Duikers met een permit beleven vandaag een droom op Pulau Sipadan, waar ze tussen barracuda's, rifhaaien en tientallen schildpadden zwemmen. In de middag snorkel je rond het witte zandeiland Pulau Sibuan, waar ook families van de Bajau Laut wonen, of zoek je bij Pulau Mabul naar de bijzonderste kleine zeedieren tijdens een muck dive. Wie volgende keer zonder brevet naar Sipadan wil, vraagt naar een snorkeltrip naar Sipadan. De avond is rustig, met verse zeevruchten aan de haven of een diner bij Dragon Inn Floating Resort. Wie op Mabul slaapt, kan zelfs een nachtduik maken. Een dag vol turquoise water, koraalriffen en ontmoetingen met de zeenomaden van Borneo, en voor veel reizigers het absolute hoogtepunt van hun reis door Maleisië.

Dag 19 Laatste eilanddag: schildpadden, zandbanken en uitzicht over Semporna

Ochtend: Je tweede dag op het water rond Semporna staat in het teken van de rustigere eilanden verder op zee. Heb je gisteren al op Pulau Sipadan gedoken, plan dan wel goed vooruit: na je laatste duik moet je 18 tot 24 uur wachten voordat je mag vliegen. Wil je morgen op tijd naar het vliegveld, houd het vandaag dus bij snorkelen of maak je laatste duik vroeg in de ochtend. Een populaire keuze is een eilandhoppingtour naar Mataking en Pom Pom. Na zo'n uur varen kom je aan bij Pulau Mataking, een tropisch eiland met spierwit zand en een rif dat direct vanaf het strand begint. Hier staat ook een bijzondere onderwaterbrievenbus op een paar meter diepte, waar duikers een waterbestendige kaart kunnen posten. Op het nabijgelegen Pulau Pom Pom leggen zeeschildpadden hun eieren op het strand en grazen ze in de zeegrasvelden rond het eiland, waardoor je ze snorkelend vaak van dichtbij ziet. Houd altijd een paar meter afstand en raak ze nooit aan. Een rustiger alternatief is de zandbank Pulau Timba-Timba, een smal strookje zand midden in kristalhelder water. Heb je zin in iets actiefs dichter bij de stad, dan kun je met een stand-up paddle tour in Semporna in de vroege ochtend langs de paalwoningen en vissersboten peddelen, wanneer het water nog spiegelglad is.
Middag: Na een lunch op een van de eilanden kun je nog een laatste keer snorkelen of gewoon een uurtje in de schaduw van een palmboom liggen. Vaar je met een tour terug via Pulau Mabul, dan is een korte wandeling door het dorp op palen de moeite waard als je die gisteren hebt overgeslagen. Ook de paalwoningen van Pulau Kapalai zijn vanaf het water een indrukwekkend gezicht. Een goed alternatief voor wie de zee even zat is, is een snorkeltrip naar Pulau Mabul en Kapalai die alleen de middag beslaat, zodat je de ochtend rustig in de stad kunt doorbrengen. Terug in Semporna is een bezoek aan Bukit Tengkorak een verrassend mooie afsluiter. Deze heuvel, zo'n tien kilometer buiten het centrum, is de rand van een uitgedoofde vulkaan en een belangrijke archeologische vindplaats: hier zijn duizenden jaren oude scherven van aardewerk gevonden, die laten zien hoe lang er al mensen langs deze kust leven. Via een trap van een paar honderd treden klim je naar de top, waar je over de stad, de mangroven en de eilanden in de verte uitkijkt. Ga liefst laat in de middag, als het wat koeler is, en check vooraf de openingstijden. Reis je in april, dan heb je misschien geluk met de Regatta Lepa, een kleurrijk festival waarbij de Bajau hun versierde boten laten zien met muziek, dans en wedstrijden op het water.
Avond: Je laatste avond aan de kust van Sabah vier je natuurlijk met zeevruchten. Bij de visrestaurants rond de jetty kies je nog één keer je kreeft, krab of tijgergarnalen uit de bakken en laat je ze bereiden met knoflook, gember of een pittige sambal. Wil je de dag in stijl afsluiten, dan is het terras van Dragon Inn Floating Resort een sfeervolle plek om de zon te zien zakken achter de vissersboten. Liever goedkoop en lokaal? Langs de waterkant verschijnen bij zonsondergang weer de kraampjes met gegrilde vis, satay en kuih, kleine zoete hapjes van rijstmeel en kokos. Nachtleven is er ook vanavond nauwelijks, dus het hoogtepunt is een fris drankje aan het water en het terugkijken op een week vol jungle, bergen en koraal. Gebruik de avond ook om je vertrek te regelen: morgen rijd je in ongeveer anderhalf uur naar Tawau Airport bij Tawau, vanwaar je terugvliegt naar Kuala Lumpur of Kota Kinabalu. Vraag je hotel of een van de touraanbieders om een transfer, want openbaar vervoer naar het vliegveld is beperkt. Spoel je natte spullen nog goed uit, laat ze een nacht drogen en pak je tas alvast in, zodat je morgen zonder stress kunt vertrekken.

Foto: Sébastien Goldberg op Unsplash

Op dag negentien geniet je nog één keer volop van de zee rond Semporna. Met een eilandhoppingtour naar Mataking en Pom Pom vaar je naar de rustigere eilanden verder op zee, waar je snorkelt tussen koraal en zeeschildpadden. Op Pulau Mataking kun je zelfs een kaart posten in een brievenbus onder water, terwijl je bij Pulau Pom Pom de grootste kans hebt om schildpadden te zien grazen. Wie liever dicht bij de stad blijft, peddelt tijdens een stand-up paddle tour in Semporna langs de paalwoningen. In de middag kun je nog een laatste rondje maken langs Pulau Mabul of de vulkanische heuvel Bukit Tengkorak beklimmen, een archeologische vindplaats met een prachtig uitzicht over de kust. De avond staat in het teken van een laatste zeevruchtendiner bij de jetty of op het terras van Dragon Inn Floating Resort. Houd wel rekening met de wachttijd tussen duiken en vliegen, want morgen reis je via Tawau terug richting Kuala Lumpur. Een ontspannen, zonnige afsluiter van je tijd op Borneo.

Dag 20 Terug naar Kuala Lumpur: souvenirs, massages en een laatste avond

Ochtend: Je laatste ochtend op Borneo begint rustig. Pak een laatste ontbijt in Semporna, bijvoorbeeld een kom mee soto of roti canai met een glas teh tarik bij een van de koffiehuizen in het stadje, en neem nog één keer de tijd om bij de jetty de kleurrijke boten te zien uitvaren. Daarna rijd je met een transfer of gedeelde minivan in ongeveer anderhalf uur naar Tawau Airport bij Tawau. Spreek de ophaaltijd goed af met je hotel en houd ruim marge aan, want onderweg zijn er soms politiecontroles en het verkeer kan rond Tawau stroperig zijn. Heb je gisteren nog gedoken? Check dan nog even of je de wachttijd van 18 tot 24 uur tussen je laatste duik en je vlucht haalt. Vlieg je pas in de middag, dan kun je de ochtend gebruiken voor een korte stop in de omgeving van Tawau. Deze regio staat bekend om de teelt van cacao, en bij de Teck Guan Cocoa Village leer je hoe de bonen worden verwerkt tot chocolade. Natuurliefhebbers kunnen naar het Tawau Hills Park, waar je over junglepaden naar watervallen loopt en een laatste keer het geluid van het Borneose regenwoud hoort. Neem in dat geval wel droge kleren mee voor in het vliegtuig.
Middag: De vlucht van Tawau naar Kuala Lumpur duurt ongeveer drie uur, en terwijl je over de Zuid-Chinese Zee vliegt, heb je tijd om je foto's van de afgelopen drie weken terug te kijken. Na de landing op KLIA of KLIA2 neem je de KLIA Ekspres naar KL Sentral, net als op je eerste dag, en pak je een Grab naar je hotel. Kies voor deze laatste nacht een hotel rond Bukit Bintang of KL Sentral, zodat je morgen makkelijk naar het vliegveld kunt. Na drie weken jungle, bergen en eilanden is de grootstad even wennen, maar de airco is ook wel fijn. Heb je nog souvenirs nodig, dan is de Central Market een goede plek voor batik, houtsnijwerk en kleine kunstwerken, terwijl je in winkelcentra als Pavilion Kuala Lumpur en Lot 10 terechtkunt voor kleding en elektronica. Lekker eten mee naar huis nemen? In supermarkten vind je kaya, Ipoh white coffee in zakjes en BOH-thee uit de Cameron Highlands. Gun je lichaam na al dat sjouwen, klimmen en peddelen een beloning met een voetmassage of een traditionele Maleise massage in een van de vele salons rond Bukit Bintang. Heb je nog energie en tijd, dan kun je met tickets voor Aquaria KLCC een kijkje nemen in het grote aquarium onder het congrescentrum, waar je door een tunnel loopt met haaien en roggen boven je hoofd. Een fijne herinnering aan de onderwaterwereld van Semporna.
Avond: Voor je laatste avond in Maleisië is het tijd om alles nog één keer te proeven wat je lekker vond. Een leuke manier om dat te doen is een kookcursus in Kuala Lumpur, waarbij je leert hoe je zelf rendang, nasi lemak of laksa maakt, zodat je de smaken van je reis mee naar huis neemt. Liever gewoon uit eten? Zoek dan een plek die je nog niet hebt geprobeerd, bijvoorbeeld een Nyonya-restaurant met Peranakan-gerechten, of ga terug naar je favoriete straat vol eetkraampjes. Na het eten wandel je naar de Saloma Link, een voetgangersbrug tussen het centrum en Kampung Baru die 's avonds in alle kleuren oplicht en een mooi uitzicht biedt op de Petronas Twin Towers. Ook bij de Masjid Jamek is het 's avonds sfeervol, wanneer de rivieroever bij de River of Life wordt verlicht en er nevel boven het water hangt. Voor een afscheidsdrankje kun je een rooftopbar opzoeken, zoals de SkyBar in Traders Hotel, met een van de beste uitzichten op de verlichte torens. Zin om nog één keer te feesten? Dan zijn de bars aan Changkat Bukit Bintang de plek om met andere reizigers te proosten op een geweldige reis. Houd wel je vertrektijd van morgen in de gaten, check je vlucht en pak je tas in voordat je de stad in gaat.

Foto: Amar Syazwan Rosman op Unsplash

Op dag twintig neem je afscheid van Borneo en keer je terug naar het punt waar je reis begon. Na een laatste ontbijt in Semporna rijd je naar Tawau Airport, met als je tijd hebt nog een stop bij de Teck Guan Cocoa Village of een wandeling in het Tawau Hills Park. Daarna vlieg je terug naar Kuala Lumpur, waar je na drie weken jungle, bergen en eilanden opnieuw in de drukte van de hoofdstad belandt. De middag gebruik je om souvenirs te scoren rond Bukit Bintang en de Central Market, je spieren te laten masseren of met tickets voor Aquaria KLCC nog even onder water te kijken. Je laatste avond staat in het teken van eten en afsluiten: leer zelf Maleisisch koken tijdens een kookcursus in Kuala Lumpur, loop over de verlichte Saloma Link en drink een afscheidsdrankje met uitzicht op de Petronas Twin Towers. Een rustige reisdag met een feestelijke afsluiting, waarin je terugkijkt op een reis vol tegenstellingen, van theeplantages en streetfood tot orang-oetans en koraalriffen.

Dag 21 Afscheid van Maleisië: laatste uurtjes in Kuala Lumpur

Ochtend: Je laatste dag in Maleisië is aangebroken, en ook die kun je nog goed benutten. Begin met een afscheidsontbijt zoals het hoort: een bord nasi lemak met sambal, een gebakken ei en ikan bilis, of een knapperige roti canai met dhal bij een van de mamak-restaurants die vaak 24 uur per dag open zijn. Een glas teh tarik erbij en je bent helemaal terug bij het begin van je reis. Wie nog energie heeft, maakt een vroege wandeling of rondje hardlopen in het KLCC Park, wanneer het nog koel is en de Petronas Twin Towers in het ochtendlicht schitteren. Liever nog een stukje natuur midden in Kuala Lumpur? In de Perdana Botanical Gardens ligt het KL Bird Park, een van de grootste vrije volières ter wereld, waar neushoornvogels, pauwen en papegaaien vrij rondvliegen. Met tickets voor KL Bird Park loop je zo naar binnen. Heb je de sierlijke Chinese Thean Hou Temple op je tweede dag overgeslagen, dan is de ochtend een mooi moment om dat in te halen: het is er rustig en het uitzicht over de stad is prachtig. Check wel op tijd uit en vraag bij de receptie of je je bagage nog een paar uur mag achterlaten, wat bij de meeste hotels geen probleem is.
Middag: Hoe je de middag invult, hangt vooral af van je vluchttijd. Veel vluchten naar Europa vertrekken laat in de avond, waardoor je nog ruim de tijd hebt. Een slimme keuze is om op weg naar het vliegveld een stop te maken in Putrajaya, het moderne bestuurscentrum van Maleisië dat precies tussen de stad en de luchthaven ligt. Hier staat de roze Putra Mosque aan een groot meer, met daarnaast het groen gekoepelde Perdana Putra, het kantoor van de premier. De stad voelt met haar brede lanen, futuristische bruggen en weinig verkeer totaal anders dan de rest van het land. Met een tour naar Putrajaya zie je de hoogtepunten zonder gedoe, en sommige aanbieders zetten je na afloop zelfs af op het vliegveld. Blijf je liever in de stad, dan kun je nog een laatste keer door Petaling Street slenteren voor een kom wantan mee of een laatste souvenir, of je ontspant met een voetmassage rond Bukit Bintang voor de lange vlucht. Plan genoeg tijd in voor de reis naar het vliegveld: de KLIA Ekspres vanaf KL Sentral rijdt elke 15 tot 20 minuten en doet er ongeveer een halfuur over, terwijl een Grab in de spits flink langer onderweg kan zijn. Let goed op vanaf welke terminal je vliegt, want KLIA en KLIA2 liggen een paar kilometer uit elkaar.
Avond: Wees bij een internationale vlucht minstens drie uur van tevoren op Kuala Lumpur International Airport, want de rijen bij de incheckbalies en de paspoortcontrole kunnen lang zijn. Heb je nog wat ringgit over, dan kun je die op de luchthaven goed kwijt aan een laatste maaltijd. Zowel in KLIA als in KLIA2 vind je foodcourts met lokale gerechten zoals laksa, nasi lemak en char kway teow, zodat je echt met de smaak van Maleisië in je mond vertrekt. Ook leuk is de Jungle Boardwalk in de satellietterminal van KLIA, een stukje echt regenwoud midden in het luchthavengebouw: een passende afsluiter na al je junglewandelingen op Borneo. Wil je nog wat kleding of schoenen scoren, dan ligt vlak bij het vliegveld de Mitsui Outlet Park KLIA, die je met een gratis pendelbus kunt bereiken als je ruim op tijd bent. Zorg wel dat souvenirs als kaya, white coffee en thee goed verpakt in je ruimbagage zitten, want vloeistoffen en smeerbare producten mogen niet mee in je handbagage. Daarna is het tijd om in te stappen en terug te kijken op drie weken vol tegenstellingen: van wolkenkrabbers en hawkerkraampjes tot nevelwouden, orang-oetans en koraalriffen. Selamat jalan, en tot de volgende keer!

Foto: Muhammad Faiz Zulkeflee op Unsplash

Op dag eenentwintig neem je afscheid van Maleisië, maar niet voordat je nog een laatste keer van Kuala Lumpur hebt geproefd. Je begint de dag met een klassiek ontbijt van nasi lemak of roti canai en een wandeling in het KLCC Park aan de voet van de Petronas Twin Towers. Natuurliefhebbers zien met tickets voor KL Bird Park nog één keer tropische vogels van dichtbij, terwijl wie het rustiger aan wil doen naar de Thean Hou Temple gaat. In de middag combineer je de weg naar het vliegveld met een bezoek aan Putrajaya, waar de roze Putra Mosque aan het meer staat, bijvoorbeeld tijdens een tour naar Putrajaya. Wie in de stad blijft, scoort nog snel souvenirs of gunt zichzelf een massage. De avond breng je door op Kuala Lumpur International Airport, met een laatste bord laksa en een wandeling over de Jungle Boardwalk. Een rustige slotdag waarop je terugkijkt op een avontuurlijke reis door het schiereiland en Borneo, vol natuur, cultuur en onvergetelijk eten.